Tôm, cua và thịt bò, heo, gà – cùng một lượng ăn, rủi ro gout và các bệnh khác ra sao?

Bạn đang xem chuyên mục Y Học Thường Thức | Theo dõi Phòng khám đa khoa Olympia trên Facebook | Tiktok | Youtube

Ăn tôm, cua có dễ bị gout hơn ăn thịt bò, heo, gà?

Cuối tuần đi ăn hải sản ở Nha Trang, người từng bị gout dễ phân vân: “Mình bỏ đĩa tôm, gọi bò hoặc gà thì có yên tâm hơn không?”

Chưa thể nói đổi tôm, cua sang bò, heo hay gà sẽ giảm nguy cơ gout. Cùng 100 g, một số loại tôm có nhiều purin hơn thịt bò, nhưng cũng có loại chứa ít hơn. Nếu bạn đã từng lên cơn gout, hai điều đáng để ý trong bữa ăn là tổng lượng món giàu purin bạn ăn và lượng bia rượu đi kèm.

TÓM TẮT NHANH
  • Purin thay đổi theo loài và phần ăn: tôm botan 53 mg/100 g, tôm kuruma 195, bò nạc mông 111, ức gà 141.
  • Người đã bị gout nên để ý cả bữa ăn và bia rượu, không chỉ riêng đĩa tôm.
  • Nếu thường xuyên ăn đầu tôm hoặc phần thịt nâu trong cua, nên lưu ý cadimi.
Ăn tôm, cua có dễ bị gout hơn thịt bò, heo, gà: purin thay đổi theo loài, gout để ý cả bữa ăn và bia rượu, cadimi lưu ý đầu tôm và thịt nâu cuaBa điều chính của bài

    Cùng 100 g, tôm và thịt có bao nhiêu purin?

    Acid uric hình thành từ sự phân giải purin, nên hàm lượng purin là điểm xuất phát hợp lý. Bảng của Kaneko và cộng sự (Nhật Bản, 2014) đo nhiều loại thực phẩm bằng cùng một phương pháp, nên so sánh được trong nội bộ bảng.

    Biểu đồ cột ngang purin mg/100 g của tôm, cua, bò, heo, gà: tôm kuruma 195, cua tuyết 136, bò nạc mông 111, ức gà 141Purin mg/100 g. Nguồn: Kaneko và cs., Biol Pharm Bull 2014;37(5):709–721. Chỉ chọn một số loài và phần thịt để minh hoạ.
    Thực phẩmPurin (mg/100 g)
    Tôm botan53
    Heo cổ (neck)71
    Bò thăn ngoại (ribloin)74
    Cua hoàng đế đỏ100
    Bò nạc mông (topside)111
    Heo thăn nõn (tenderloin)120
    Đùi gàkhoảng 123
    Cua tuyết136
    Ức gàkhoảng 141
    Tôm shiba144
    Buồng trứng cua152
    Tôm kuruma195
    Số liệu tính theo phần ăn được. Khi cân khẩu phần tôm, cua, hãy tính phần thịt bạn thực sự ăn. Với bò nạc mông, bảng gốc có ba dòng riêng: Topside 110,8, Topside (raw) 135,2 và Topside (heated) 143,5; bài dùng dòng Topside 110,8 cho thống nhất với hình trên.
    GIỚI HẠN

    Đây là thực phẩm và loài của Nhật Bản. Tôm thẻ, tôm sú, ghẹ, cua biển phổ biến ở Việt Nam không có trong các giá trị trích ở đây. Hướng dẫn gout tại Nhật mà Kaneko trích dẫn đặt mức dưới 400 mg purin mỗi ngày; mức này tính cho cả ngày, không phải cho riêng một món.

    Nguy cơ gout trong các nghiên cứu lớn

    Hàm lượng purin chưa cho biết một người ăn thực phẩm đó lâu dài thì có bị gout nhiều hơn hay không. Phần này dùng các nghiên cứu theo dõi dài hạn và phân tích gộp.

    Biểu đồ nguy cơ gout: thịt RR 1,41 và hải sản RR 1,51 ở nam Mỹ; thịt đỏ OR 1,29 và hải sản OR 1,31 trong phân tích gộp; gia cầm HR 1,27 và cá, hải sản có vỏ HR 1,16 ở người Hoa SingaporeNguồn: Choi, N Engl J Med 2004;350:1093 · phân tích gộp, Asia Pac J Clin Nutr 2018;27:1344 · Teng, Arthritis Rheumatol 2015;67:1933 (Q4 so với Q1). Mỗi kết quả so nhóm ăn nhiều với nhóm ăn ít của cùng một nhóm thực phẩm.

    Mỗi kết quả so sánh nhóm ăn nhiều với nhóm ăn ít của cùng một nhóm thực phẩm.

    Nam giới Mỹ (47.150 người, 12 năm)

    Nhóm ăn nhiều thịt có RR 1,41 và nhóm ăn nhiều hải sản có RR 1,51 so với nhóm ăn ít nhất. Cả hai đều cao hơn nhóm ăn ít tương ứng. Nghiên cứu so lượng ăn trong từng nhóm thực phẩm, nên chưa trả lời được việc đổi một phần tôm, cua sang thịt có làm giảm nguy cơ gout hay không.

    Người Hoa ở Singapore (51.114 người)

    Ăn nhiều gia cầm (HR 1,27) và ăn nhiều cá cùng hải sản có vỏ (HR 1,16) đều liên quan đến nguy cơ mắc gout cao hơn. Với protein từ thịt đỏ, bài báo không ghi nhận liên quan có ý nghĩa thống kê. Đậu nành và các loại đậu liên quan đến nguy cơ thấp hơn.

    Hải sản và acid uric ở nam giới Thượng Hải

    OR tăng acid uric theo ngũ phân vị hải sản ở nam giới Thượng HảiNguồn: Villegas và cs., Nutr Metab Cardiovasc Dis 2012;22:409–416. 3.978 nam Thượng Hải 40–74 tuổi, nghiên cứu cắt ngang; hải sản gồm cá và động vật có vỏ.

    Một phần tư số người có acid uric trên 7,0 mg/dL, và nhóm ăn hải sản nhiều nhất có nguy cơ tăng acid uric cao hơn nhóm ít nhất. Thiết kế cắt ngang chỉ cho thấy liên quan, không cho biết cái nào có trước.

    Người đã bị gout: cơn tái phát

    Đường OR cơn gout tái phát theo ngũ phân vị purin: tổng purin 4,76, purin động vật 2,41, thực vật 1,39Nguồn: Zhang và cs., Ann Rheum Dis 2012;71:1448–1453. 633 người đã bị gout (tuổi trung bình 54, đa số nam), khoảng 1.250 cơn; so 2 ngày trước cơn với 2 ngày đối chứng.

    Với người đã bị gout, tổng purin ăn trong 2 ngày ở nhóm cao nhất có OR 4,76 cho cơn tái phát; purin từ động vật (thịt, hải sản) là 2,41, từ thực vật 1,39. Nghiên cứu này không tách riêng tôm, cua trong kết quả, nên không cho biết tôm, cua có “kích hoạt cơn” mạnh hơn thịt hay không.

    Một bữa hải sản có bia thì nên để ý gì?

    Nếu từng lên cơn gout sau một bữa hải sản, hãy nhớ lại cả bữa hôm đó: bạn ăn bao nhiêu, có gọi thêm món thịt hay nội tạng, và đã uống bao nhiêu bia rượu? Một nghiên cứu ở người đã mắc gout (724 người, Neogi và cs. 2014) ghi nhận cơn tái phát thường gặp hơn sau khi uống rượu bia trong 24 giờ trước đó. Mối liên quan được ghi nhận với cả bia, rượu vang và rượu mạnh.

    Nguy cơ cơn gout tái phát so với không uống rượu bia: hơn 1 đến 2 ly 1,36, hơn 2 đến 4 ly 1,51Nguồn: Neogi và cs., Am J Med 2014;127(4):311–318 (nghiên cứu case-crossover trên mạng, 724 người bị gout, 78% nam, tuổi trung bình 54).

    Đã bị gout có phải kiêng hẳn tôm, cua?

    Nếu đã mắc gout, bạn có thể bắt đầu bằng việc giảm rượu bia và tránh dồn nhiều món giàu purin vào một bữa; hướng dẫn 2020 của Trường môn Thấp khớp Hoa Kỳ khuyến cáo có điều kiện (mức chắc chắn thấp) hạn chế cả rượu bia và purin. Nếu đang dùng thuốc hạ acid uric, hãy tiếp tục theo đơn và trao đổi với bác sĩ về mục tiêu điều trị, nhất là khi vẫn lên cơn nhiều lần.

    Đi khám ngay khi một khớp đột ngột sưng, nóng, đỏ và đau dữ dội, đặc biệt nếu kèm sốt, để được đánh giá nguyên nhân. Đừng tự bỏ thuốc đang dùng.

    Nếu bạn hay lên cơn gout hoặc cần xem lại kết quả acid uric, bạn có thể đặt lịch khám tại Phòng khám Đa khoa Olympia.

    Người ăn hải sản ở Nha Trang ăn bao nhiêu?

    Trong khảo sát trên 440 người trưởng thành có ăn các loại hải sản được khảo sát, lượng tiêu thụ trung bình là 88,1 g/ngày, trong đó tôm, cua và các giáp xác chiếm 20,9 g. Nhóm hai mảnh như vẹm, nghêu chiếm nhiều nhất, 39,3 g.

    Lượng tiêu thụ hải sản có vỏ ở Nha Trang theo nhóm: hai mảnh 39,3 g, giáp xác 20,9 g, ốc 16,4 g, nhuyễn thể chân đầu như mực 11,2 gNguồn: Nguyen TA và cs., 2013 (PMID 23713228). Tất cả người tham gia đều ăn hải sản có vỏ, không phải mức trung bình của toàn dân. Loại ăn nhiều nhất: vẹm xanh, mực, cua, tôm.

    Khảo sát này ghi nhận lượng ăn, còn nguy cơ gout theo khẩu phần tôm, cua vẫn là câu hỏi cần nghiên cứu riêng.

    Cadimi trong tôm, cua tập trung ở phần nào?

    Giáp xác có thể hấp thu cadimi từ thức ăn và từ nước qua mang. Ở cua bờ Carcinus maenas, hơn 90% lượng cadimi hấp thu từ thức ăn được giữ lại ở gan tụy, cơ quan tiêu hoá nằm dưới mai (Bjerregaard và cs., 2005). Vì vậy, hai người ăn cùng một con cua có thể tiếp nhận lượng cadimi khác nhau tùy phần họ ăn.

    Đầu tôm

    Khuyến cáo của AESAN (Tây Ban Nha) ước tính ăn cả đầu tôm đưa vào cơ thể lượng cadimi gấp khoảng 4 lần so với chỉ ăn phần bụng.

    Gan tụy, trứng của cua

    Nghiên cứu cua biển ở Gia Hưng (Trung Quốc) ghi hơn 88% cadimi nằm ở trứng và gan tụy (hai mô được phân tích chung).

    Nếu thường xuyên ăn đầu tôm hoặc phần thịt nâu dưới mai cua, bạn có thể giảm lượng cadimi ăn vào bằng cách ưu tiên phần thịt.

    Số liệu Nha Trang tính lượng cadimi từ thực phẩm nào?

    Nghiên cứu định lượng chì, cadimi, thuỷ ngân trong hải sản có vỏ ở Nha Trang (lấy mẫu 5/2008 đến 1/2009, PMID 24645414) ghi nồng độ cadimi 0,013–0,056 mg/kg. Hai con số dưới đây trả lời hai câu hỏi khác nhau: 0,5 mg/kg trong QCVN 8-2:2011/BYT là giới hạn nồng độ cho nhóm giáp xác, còn 2,5 µg/kg thể trọng/tuần của EFSA là mức tham chiếu cho lượng cadimi ăn vào dài hạn từ toàn bộ khẩu phần.

    Cadimi trong hải sản có vỏ theo tháng ở Nha Trang, mùa mưa cao hơn mùa khô ở nhóm hai mảnh, giáp xác và ốcNguồn: Nguyen và cs., bảng 2 (PMID 24645414; ICP-MS, mg/kg khối lượng tươi). Giáp xác trung bình 0,026 mg/kg.

    Mùa mưa (tháng 9, 11, 1) cao hơn mùa khô (tháng 5, 7) ở nhóm hai mảnh, giáp xác và ốc; mực gần như không đổi.

    Cadimi ăn vào từ hải sản có vỏ ở sáu nhóm tuổi giới so với mức tham chiếu EFSA 2,5 µg/kg/tuầnNguồn: Nguyen và cs., bảng 3 (PMID 24645414). Mô phỏng Monte Carlo 10.000 lần, dùng nồng độ tối đa của mỗi nhóm. Chỉ tính các loại hải sản được khảo sát.

    Ước tính ở bách phân vị 95 của nhóm nữ 18–29 tuổi là 1,267 µg/kg thể trọng/tuần từ các loại hải sản được khảo sát, tương đương khoảng 51% mức tham chiếu của EFSA (tự tính). Mẫu được thu 2008–2009, nên không nên diễn giải thành số bữa có thể ăn hiện nay. Cadimi còn đến từ gạo, rau và các thực phẩm khác, những nguồn này không nằm trong con số trên.

    Tỷ lệ đóng góp chì, cadimi, thuỷ ngân của bốn nhóm hải sản có vỏ ở Nha TrangNguồn: Nguyen và cs., hình 4–6 (PMID 24645414). Nhóm hai mảnh đóng góp nhiều nhất vì ăn nhiều, không hẳn vì nồng độ cao nhất.

    Kết quả từ mẫu cua và tôm ở Cần Giờ

    Ở nghiên cứu Cần Giờ (Phuong và cs., 2013; tháng 3–4/2012, 5 mẫu gộp mỗi loài), cua biển Scylla serrata có 0,279 mg/kg, tôm thẻ chân trắng 0,036 mg/kg, tức cua cao hơn khoảng 7,75 lần. Số mẫu nhỏ nên chỉ nên xem là gợi ý về thứ tự độ lớn.

    Cadimi trong cua biển, tôm thẻ, giáp xác Nha Trang và một số nhóm thực phẩm Hàn QuốcNguồn: Phuong và cs. 2013 (Cần Giờ); Nguyen và cs. (Nha Trang); Moon và cs. 2014 (nhóm thực phẩm Hàn Quốc, trung vị). Khác phương pháp và năm, chỉ so thứ tự độ lớn.

    Thịt cũng chứa cadimi: bảng thực phẩm Hàn Quốc ghi trung vị 0,03 mg/kg cho thịt và gia cầm.

    Bằng chứng ở người châu Á ven biển: Hàn Quốc

    Cadimi niệu 2,59 so với 1,81 µg/g creatinin và cadimi máu 1,70 so với 1,72 µg/L ở phụ nữ ven biển và nội địa Hàn QuốcNguồn: Moon CS và cs., Asia Pac J Clin Nutr 2014;23(2):220–224. 268 phụ nữ 30–49 tuổi không hút thuốc (88 ven biển, 180 nội địa), trung bình hình học.

    Cadimi trong nước tiểu ở nhóm ven biển cao hơn khoảng 43% (2,59 so với 1,81 µg/g creatinin, p dưới 0,01) trong khi cadimi máu gần như bằng nhau (1,70 và 1,72 µg/L). Nhóm ven biển cũng báo cáo ăn hải sản nhiều hơn (88% so với 76%). Nghiên cứu cắt ngang không chứng minh nhân quả và chưa tách riêng tôm, cua.

    Tóm tắt so sánh

    Vấn đềHải sản (tôm, cua)Thịt (nhóm theo từng nghiên cứu)
    Purin/100 gTôm 53–195; cua 100–136; buồng trứng cua 152Bò nạc mông 111, thăn ngoại 74; heo 71–120; đùi gà khoảng 123, ức gà khoảng 141
    GoutHải sản nói chung: RR 1,51 (Mỹ), OR 1,31 (gộp); cá và hải sản có vỏ HR 1,16 (Singapore)Thịt: RR 1,41 (Mỹ); thịt đỏ OR 1,29 (gộp); gia cầm HR 1,27 (Singapore); thịt đỏ không có ý nghĩa thống kê ở Singapore
    CadimiCua 0,279 so với tôm 0,036 mg/kg (Cần Giờ); tập trung ở gan tụy, đầu tômThịt và gia cầm trung vị 0,03 mg/kg (Hàn Quốc)
    Các con số đến từ nghiên cứu khác nhau, cách đo khác nhau; bảng chỉ đặt cạnh nhau để tra cứu, không dùng để xếp hạng.

    Câu hỏi thường gặp về tôm, cua và gout

    Từ các nguồn trong bài, không có căn cứ để kết luận riêng tôm, cua phải kiêng hẳn. Hướng dẫn 2020 của Trường môn Thấp khớp Hoa Kỳ (ACR) khuyến cáo có điều kiện, với mức chắc chắn thấp, hạn chế rượu bia và purin cho người bị gout. Có thể bắt đầu bằng việc giảm rượu bia và tránh dồn nhiều món giàu purin vào một bữa. Nếu đang dùng thuốc hạ acid uric, hãy tiếp tục theo đơn và trao đổi với bác sĩ.

    Chưa có bằng chứng như vậy. Ở người Hoa tại Singapore, ăn nhiều gia cầm (HR 1,27) và ăn nhiều cá cùng hải sản có vỏ (HR 1,16) đều liên quan đến nguy cơ mắc gout cao hơn. Trong bảng purin của Nhật Bản, đùi gà khoảng 123 và ức gà khoảng 141 mg/100 g, nằm trong cùng dải với nhiều loại tôm, cua.

    Ở các loài giáp xác được nghiên cứu, cadimi tập trung nhiều ở gan tụy. Theo AESAN (Tây Ban Nha), ăn cả đầu tôm đưa vào cơ thể lượng cadimi gấp khoảng 4 lần so với chỉ ăn phần bụng. Nếu thường xuyên ăn đầu tôm hoặc phần thịt nâu dưới mai cua, bạn có thể giảm lượng cadimi ăn vào bằng cách ưu tiên phần thịt.

    Khảo sát lấy mẫu 2008–2009 ước tính lượng cadimi từ các loại hải sản có vỏ được khảo sát. Ở nhóm cao nhất (bách phân vị 95, nữ 18–29 tuổi), mức này là 1,267 µg/kg thể trọng/tuần, khoảng 51% mức tham chiếu 2,5 µg/kg/tuần của EFSA. Con số này chỉ tính các loại hải sản được khảo sát, không tính gạo, rau và thực phẩm khác, và không dùng để suy ra số bữa có thể ăn hiện nay.

    Tài liệu tham khảo & tư vấn chuyên môn

    Tư vấn chuyên môn: BS. CKII. Lê Hữu Đồng

    • Choi HK và cs. Purine-rich foods, dairy and protein intake, and the risk of gout in men. N Engl J Med 2004;350:1093–1103. Liên kết
    • Dietary factors and risk of gout and hyperuricemia: a meta-analysis and systematic review. Asia Pac J Clin Nutr 2018;27(6):1344–1356. Liên kết
    • Teng GG và cs. Food sources of protein and risk of incident gout in the Singapore Chinese Health Study. Arthritis Rheumatol 2015;67:1933–1942. Liên kết
    • Zhang Y và cs. Purine-rich foods intake and recurrent gout attacks. Ann Rheum Dis 2012;71:1448–1453. Liên kết
    • Neogi T và cs. Alcohol quantity and type on risk of recurrent gout attacks: an internet-based case-crossover study. Am J Med 2014;127(4):311–318. Liên kết
    • FitzGerald JD và cs. 2020 American College of Rheumatology Guideline for the Management of Gout. Arthritis Care Res 2020;72(6):744–760. Liên kết
    • Villegas R và cs. Purine-rich foods, protein intake, and the prevalence of hyperuricemia: the Shanghai Men’s Health Study. Nutr Metab Cardiovasc Dis 2012;22:409–416. Liên kết
    • Kaneko K và cs. Total purine and purine base content of common foodstuffs. Biol Pharm Bull 2014;37(5):709–721. Liên kết
    • Nguyen TA và cs. Evaluation of shellfish consumption in Nha Trang City, Southern coastal Vietnam. 2013 (khảo sát lượng tiêu thụ). Liên kết
    • Nguyen và cs. Lead, cadmium, and mercury in shellfish and dietary intake, Nha Trang City (nghiên cứu kim loại nặng, 2008–2009). Liên kết
    • Bjerregaard P và cs. Cadmium in the shore crab Carcinus maenas: seasonal variation in cadmium content and uptake and elimination of cadmium after administration via food. Aquat Toxicol 2005. Liên kết
    • Moon CS và cs. Higher cadmium burden in coastal areas than in inland areas in Korea. Asia Pac J Clin Nutr 2014;23(2):220–224.
    • Phuong NTK, Khoa NC. Evaluation of heavy metals in tissue of shellfish from Can Gio coastline in Ho Chi Minh City, Vietnam. Asian J Chem 2013. Liên kết
    • QCVN 8-2:2011/BYT; khuyến cáo AESAN (Tây Ban Nha) về cadimi trong giáp xác; EFSA, mức tham chiếu cadimi 2,5 µg/kg thể trọng/tuần: theo tài liệu tổng hợp do Phòng khám cung cấp.

    Bài viết cung cấp thông tin tổng quan, không thay thế chẩn đoán, điều trị hay tư vấn của bác sĩ. Kết quả nghiên cứu quan sát trên một nhóm người không áp dụng chắc chắn cho từng cá nhân.

    Bạn muốn hỏi thêm về gout và chế độ ăn hải sản?

    Chọn một câu hỏi bên dưới, sao chép rồi gửi cho Phòng khám qua Messenger hoặc Zalo để được hướng dẫn.

    Tôi bị gout (hoặc acid uric cao), tôi nên ăn tôm, cua ra sao và uống bia rượu thế nào cho phù hợp với tình trạng của tôi?

    Tôi đang dùng thuốc hạ acid uric nhưng vẫn lên cơn gout, tôi nên kiểm tra lại những gì và khám ở đâu tại Olympia?

    Tôi hay ăn đầu tôm, gạch cua, có cần xét nghiệm gì để theo dõi thận không?

    Tôi cần xem lại kết quả acid uric, đặt lịch khám ở Olympia như thế nào?

    Gửi qua Messenger Gửi qua Zalo
    Đã sao chép câu hỏi. Dán vào ô tin nhắn để gửi.
    Đăng nhập để tiếp tục

    Đăng nhập tài khoản Olympia để sử dụng chức năng này.

    Đăng nhập bằng tài khoản