Ba nguyên tắc mà luật buộc phòng khám phải làm

Thông tư liên tịch 13/2014/TTLT-BKHCN-BYT quy định về bảo đảm an toàn bức xạ trong y tế. Ba điều dưới đây liên quan trực tiếp tới người bệnh:

• Chỉ chụp khi lợi ích lớn hơn tác hại. Bác sĩ chỉ được chỉ định khi lợi ích đem lại cho người bệnh là đáng kể so với lượng tia phải nhận (Điều 20).
• Nếu có cách khác cho kết quả tương đương thì không dùng tia. Đây là lý do nhiều trường hợp bác sĩ cho siêu âm hoặc xét nghiệm trước, chứ không chụp ngay.
• Phải hỏi về thai nghén trước khi chiếu xạ và che chắn những bộ phận nhạy cảm với tia như tuyến vú, tuyến giáp khi chúng không nằm trong vùng cần chụp (Điều 20).

Vì vậy: không có “hạn mức số lần chụp trong năm” cố định cho người bệnh. Nguyên tắc là mỗi lần chụp phải có lý do lâm sàng. Nếu anh/chị đã chụp gần đây ở nơi khác, hãy mang theo phim và kết quả cũ — nhiều khi bác sĩ đọc lại phim cũ là đủ, khỏi phải chụp lại.

CT ngực liều thấp — tầm soát ung thư phổi

Đây là kỹ thuật CT lồng ngực dùng liều tia thấp hơn hẳn CT ngực thường quy (tham chiếu 1,5 mSv so với 6,1 mSv), đánh đổi một phần độ chi tiết để giảm tia, vì người đi tầm soát là người đang khỏe.

Lực lượng Đặc nhiệm Dự phòng Hoa Kỳ (USPSTF) năm 2021 khuyến cáo tầm soát hằng năm bằng CT ngực liều thấp (mức khuyến cáo B) cho người:

• 50 – 80 tuổi, và
• có tiền sử hút thuốc từ 20 bao-năm trở lên (số bao mỗi ngày × số năm hút), và
• đang hút, hoặc đã bỏ thuốc chưa quá 15 năm.

Ngừng tầm soát khi đã bỏ thuốc trên 15 năm, hoặc khi tình trạng sức khỏe không còn cho phép điều trị nếu phát hiện bệnh. Khuyến cáo cũng nhấn mạnh: người đang hút thuốc cần được hỗ trợ cai thuốc song song — tầm soát không thay thế việc bỏ thuốc.

Đây là khuyến cáo của một tổ chức nước ngoài, dùng để tham khảo. Việc anh/chị có thuộc nhóm nên tầm soát hay không do bác sĩ quyết định sau khi hỏi bệnh sử. Có thể bắt đầu bằng khám sức khỏe tổng quát để bác sĩ đánh giá.

CT tim – mạch vành

Phòng khám có thực hiện chụp CT tim – mạch vành. Kỹ thuật này khảo sát tình trạng vôi hóa và hẹp của động mạch vành ở người có yếu tố nguy cơ tim mạch nhưng chưa có triệu chứng rõ, hoặc có triệu chứng chưa điển hình.

Ba giới hạn cần biết trước khi chụp:

• Kỹ thuật tính điểm vôi hóa không đánh giá được mức độ hẹp lòng mạch — nó đo lượng canxi trong thành mạch, không đo chỗ tắc.
• Nó không thấy được mảng xơ vữa chưa vôi hóa, vốn là loại mảng dễ nứt vỡ ở người trẻ.
• Điểm bằng 0 không loại trừ tuyệt đối bệnh mạch vành.

Vì vậy kết quả CT mạch vành luôn phải đọc cùng với điện tim, siêu âm tim, mỡ máu và bệnh sử — không đứng một mình. Chi phí và điều kiện thực hiện, anh/chị hỏi trực tiếp phòng khám qua Zalo hoặc tổng đài.

Ba việc phải nói với nhân viên y tế trước khi chụp

• Đang có thai, nghi có thai, hoặc đang nuôi con dưới 12 tháng. Đây là điều nhân viên y tế bắt buộc phải hỏi, và anh/chị nên chủ động nói ngay cả khi chưa được hỏi.
• Đã từng dị ứng thuốc cản quang, hoặc dị ứng thuốc nói chung, hen suyễn, bệnh thận.
• Đang mang thiết bị cấy ghép trong người — máy tạo nhịp, nẹp vít, vòng tránh thai, stent. Không phải để từ chối chụp, mà để kỹ thuật viên đặt tư thế và thông số cho đúng.

Kết quả hình ảnh không phải là chẩn đoán cuối cùng

Bác sĩ chẩn đoán hình ảnh mô tả những gì nhìn thấy trên phim. Việc ghép mô tả đó với triệu chứng, khám lâm sàng và xét nghiệm để ra chẩn đoán và hướng điều trị là của bác sĩ khám cho anh/chị. Vì vậy, cầm phim về thì nên quay lại gặp bác sĩ đã chỉ định, đừng tự tra cứu các từ trong phần mô tả.