Đặt lịch
EF 55% vẫn có thể bị suy tim? Bác sĩ chẩn đoán và chọn thuốc như thế nào?
Một người đi khám sức khỏe, bác sĩ siêu âm xong nói “EF 55%, tim bơm tốt”. Họ về nhà nhẹ nhõm. Nhưng vài tháng nay, leo hai tầng cầu thang là phải dừng lại thở, buổi tối phải kê thêm gối mới nằm được, chiều đến mắt cá chân căng lên.
Hai chuyện này nghe như mâu thuẫn: tim “bơm tốt” mà vẫn khó thở và phù. Vậy con số EF thật sự cho biết điều gì, và điều gì nó không cho biết?
Bài này đi từ câu hỏi đó: bác sĩ xác định suy tim ra sao khi EF còn bình thường, các nhóm thuốc nào được dùng và vì sao, tác dụng phụ nào cần để ý. Nội dung dựa trên bài giảng cập nhật “Suy tim 2026” của BS CKII Phạm Đình Chi tại Olympia, đối chiếu với các khuyến cáo năm 2026.
Thuốc suy tim thường là thuốc dùng đều đặn mỗi ngày, trong thời gian dàiEF chỉ cho biết tim tống ra bao nhiêu máu mỗi nhịp, chưa cho biết tim có đổ đầy dễ dàng hay không. Theo ESC 2026, suy tim có EF từ 50% trở lên vẫn được chẩn đoán khi có triệu chứng hoặc dấu hiệu cùng bằng chứng khách quan (peptide lợi niệu tăng hoặc bất thường trên hình ảnh). Thuốc nền tảng khác nhau theo EF: bốn nhóm cho EF dưới 50%, và thuốc ức chế SGLT2 cùng kháng aldosterone cho EF từ 50% trở lên. Thuốc có tác dụng phụ riêng, cần xét nghiệm theo dõi và không tự ngưng khi thấy khỏe hơn.
Suy tim là gì, và vì sao EF 55% vẫn có thể bị suy tim?
Suy tim là một hội chứng lâm sàng gây ra do bất thường về cấu trúc và/hoặc chức năng của tim. Hệ quả là áp lực trong các buồng tim tăng lên và/hoặc lượng máu tim đẩy đi giảm, lúc nghỉ hoặc khi gắng sức. Đây là điểm cần nhớ: suy tim là hội chứng, không phải một bệnh đơn lẻ, và đằng sau nó có nhiều nguyên nhân khác nhau.
EF (phân suất tống máu) là tỷ lệ máu thất trái đẩy ra sau mỗi nhịp bóp. Nhưng tim còn một nhiệm vụ nữa là đổ đầy: thả lỏng ra để đón máu về. Có người tim vẫn bóp mạnh (EF bình thường) nhưng thành tim dày, cứng, đổ đầy kém, nên áp lực dồn ngược lên phổi và gây khó thở. Cách hình dung này chỉ để dễ hiểu; bản chất của từng người cần siêu âm và xét nghiệm mới rõ.
EF 55% nằm ở phía “bảo tồn”, nhưng vẫn cần xem triệu chứng và bằng chứng khách quanTheo ESC 2026, suy tim được chia thành hai nhóm chính. Nhóm EF giảm (HFrEF) là EF dưới 50% kèm triệu chứng và/hoặc dấu hiệu suy tim; nhóm EF bảo tồn (HFpEF) là EF từ 50% trở lên kèm triệu chứng/dấu hiệu và bằng chứng khách quan về bất thường cấu trúc hoặc chức năng tim. Thuật ngữ HFmrEF (EF 41–49%) không còn dùng như một nhóm riêng, vì nhóm này giống HFrEF hơn về cơ chế và đáp ứng thuốc.
Điều này không có nghĩa người có EF 55% đều bị suy tim. EF 55% với người không triệu chứng và không có bất thường khác thì chưa nói lên suy tim. Vấn đề nằm ở người có EF bình thường nhưng đang có triệu chứng: lúc đó EF bình thường không loại trừ được suy tim.
Bài viết cung cấp thông tin để bạn hiểu và trao đổi với bác sĩ. Triệu chứng như khó thở hay phù có thể đến từ nhiều bệnh khác nhau; chẩn đoán và chọn thuốc cần bác sĩ thăm khám trực tiếp.
Triệu chứng nào đáng chú ý, và khi nào nên đi khám?
Khó thở khi gắng sức là biểu hiện quen thuộc nhất, nhưng không phải ai cũng có biểu hiện điển hình. Khuyến cáo ESC 2026 liệt kê cả những biểu hiện “ít điển hình” như ho về đêm, đầy bụng, chán ăn, hồi hộp, chóng mặt, lú lẫn ở người lớn tuổi. Vì vậy có người đi khám vì chán ăn, đầy bụng mà cuối cùng nguyên nhân nằm ở tim.
Triệu chứng điển hình, ít điển hình và dấu hiệu khi khám theo ESC 2026Để thống nhất cách nói về mức độ nặng, bác sĩ dùng phân độ chức năng NYHA dựa trên việc hoạt động nào gây mệt, khó thở hoặc hồi hộp:
| Độ NYHA | Mức hạn chế | Ví dụ dễ hình dung |
|---|---|---|
| I | Không hạn chế | Hoạt động thường ngày không gây khó thở quá mức, mệt hoặc hồi hộp. |
| II | Hạn chế nhẹ | Nghỉ thì thoải mái; hoạt động thông thường (đi nhanh, leo dốc) gây khó thở, mệt hoặc hồi hộp. |
| III | Hạn chế rõ rệt | Nghỉ thì thoải mái; hoạt động nhẹ hơn thông thường cũng gây triệu chứng. |
| IV | Rất nặng | Không làm được hoạt động nào mà không khó chịu; có thể khó thở cả khi nghỉ. |
Cần cấp cứu (gọi 115 hoặc đến cơ sở cấp cứu gần nhất)
- Khó thở nhiều ngay cả khi ngồi nghỉ, không nói được trọn câu
- Đau tức ngực kéo dài
- Ngất hoặc lú lẫn đột ngột
Nên đặt lịch khám sớm
- Mệt, khó thở khi gắng sức mới xuất hiện hoặc nặng dần
- Phải kê cao gối để nằm, hay thức giấc vì khó thở
- Phù chân, tăng cân nhanh (trên 2 kg trong một tuần)
Nếu bạn muốn hiểu rộng hơn về bệnh trước khi đi khám, bài Suy tim: những điều cần biết của Olympia giải thích các khái niệm cơ bản.
Bác sĩ chẩn đoán suy tim như thế nào khi EF còn bình thường?
Không có một xét nghiệm đơn lẻ nào quyết định. Chẩn đoán là sự tổng hợp: triệu chứng và dấu hiệu, điện tâm đồ, xét nghiệm máu, X-quang ngực, peptide lợi niệu (BNP hoặc NT-proBNP) và siêu âm tim. ESC 2026 mô tả quy trình cho người khám ngoại trú như sau.
Quy trình chẩn đoán suy tim mạn ở người khám ngoại trú (ESC 2026)Peptide lợi niệu: xét nghiệm máu có thể “gợi ý” suy tim
BNP và NT-proBNP là các peptide do tim tiết ra khi thành tim bị căng. Theo sơ đồ ESC 2026 trong bài giảng, peptide được xem là tăng khi NT-proBNP từ 125 pg/mL trở lên ở người dưới 50 tuổi, từ 250 pg/mL ở người 50–74 tuổi, từ 500 pg/mL ở người từ 75 tuổi trở lên, hoặc BNP từ 35 pg/mL. Ngưỡng nhiều tầng như vậy vì tuổi càng cao, peptide càng có xu hướng tăng ngay cả khi tim ổn.
Một tỷ lệ đáng kể người suy tim EF bảo tồn, đặc biệt là người béo phì, có peptide lợi niệu ở mức bình thường dù áp lực đổ đầy thất trái đã tăng rõ rệt khi đo trực tiếp.
Vì thế kết quả “bình thường” không loại trừ suy tim nếu triệu chứng và bệnh cảnh vẫn nghi ngờ. Ngược lại, nhiều tình trạng khác làm peptide tăng mà không phải suy tim. Bảng dưới tóm tắt những yếu tố làm kết quả lệch.
| Có thể làm peptide tăng | Có thể làm peptide thấp hơn thực tế |
|---|---|
| Tuổi cao, giới nữ, rung nhĩ, suy giảm chức năng thận, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, ngưng thở khi ngủ, tăng áp động mạch phổi, thuyên tắc phổi, thiếu máu nặng, nhiễm trùng nặng, hội chứng vành cấp, tăng huyết áp, bệnh van tim, phì đại thất trái | Béo phì; đang dùng một số thuốc suy tim (nhóm ức chế neprilysin/ức chế men chuyển/chẹn thụ thể angiotensin, chẹn beta, kháng aldosterone, ức chế SGLT2); viêm màng ngoài tim co thắt; người gốc châu Phi |
Một điểm hay bị bỏ sót: ở người đang dùng thuốc nhóm ARNI, bác sĩ thường dùng NT-proBNP để theo dõi vì thuốc có thể làm BNP khó diễn giải hơn. Đó là lý do bạn nên mang theo toàn bộ đơn thuốc đang dùng khi đi làm xét nghiệm.
Siêu âm tim: không chỉ nhìn con số EF
Với người EF còn bình thường, bác sĩ tìm các dấu hiệu “gián tiếp” cho thấy tim cứng và áp lực đổ đầy tăng. ESC 2026 nêu bốn tiêu chí siêu âm đơn giản: phì đại thất trái, giãn nhĩ trái, tỷ số E/e′ tăng và dấu hiệu tăng áp lực động mạch phổi.
Bốn tiêu chí siêu âm đơn giản hỗ trợ xác định suy tim EF bảo tồnKhi vẫn chưa chắc chắn, bác sĩ có thể dùng thang điểm để ước lượng khả năng. H₂FPEF dựa trên các dữ kiện dễ có: béo phì, số thuốc hạ huyết áp, rung nhĩ, tăng áp phổi, tuổi và E/e′.
Thang điểm H₂FPEF: tổng từ 6 điểm trở lên gợi ý rất cao suy tim EF bảo tồnMỗi thang điểm đều có hạn chế. Ví dụ H₂FPEF có thể khó phân biệt triệu chứng do béo phì với bệnh suy tim thật sự, và nhiều người rơi vào nhóm trung gian cần làm thêm xét nghiệm. Vì vậy chúng hỗ trợ bác sĩ, không thay cho khám lâm sàng.
Tìm nguyên nhân: bước quyết định hướng điều trị
Suy tim chỉ là “tên gọi” của hậu quả. Tìm đúng nguyên nhân là bước đầu tiên, vì có những nguyên nhân xử trí được (thiếu máu cơ tim, bệnh van tim, rối loạn nhịp). Với EF giảm, nguyên nhân thường gặp gồm bệnh tim thiếu máu cục bộ, bệnh cơ tim giãn, tăng huyết áp, bệnh van tim, rối loạn nhịp, độc chất (rượu, một số thuốc hóa trị), di truyền. Với EF bảo tồn, các yếu tố nguy cơ nổi bật là tuổi cao, tăng huyết áp, đái tháo đường típ 2, béo phì, rung nhĩ, bệnh thận mạn, ngưng thở khi ngủ, thiếu máu và giới nữ.
Tùy từng người, bác sĩ có thể chỉ định thêm chụp cắt lớp hoặc chụp mạch vành, cộng hưởng từ tim, xạ hình xương, xét nghiệm di truyền, thông tim phải hoặc sinh thiết cơ tim. Không phải ai cũng cần tất cả; thường chỉ làm khi kết quả ban đầu gợi ý.
Nếu bạn có sẵn kết quả siêu âm hay xét nghiệm từ nơi khác, hãy mang theo để bác sĩ đối chiếu thay vì làm lại từ đầu. Bạn có thể tham khảo vai trò của siêu âm trong bài Vai trò của siêu âm tim trong phát hiện sớm và quản lý bệnh tim mạch, hoặc xem gói khám tim mạch tại Olympia.
Suy tim có “khỏi” không? Giai đoạn A–D và các quỹ đạo bệnh
Nhiều người hỏi: “Sau điều trị EF đã bình thường lại, vậy là hết suy tim rồi chứ?”. Câu trả lời trong đồng thuận 2026 là không đơn giản như vậy. Khi người bệnh đã từng có triệu chứng suy tim (giai đoạn C), chẩn đoán suy tim thường được xem là vĩnh viễn, ngay cả khi triệu chứng biến mất và EF hồi phục sau điều trị.
Giai đoạn A–D và các quỹ đạo: cải thiện, thuyên giảm, phục hồiCải thiện (impHF)
EF ban đầu giảm, sau điều trị tăng tuyệt đối từ 10% và đạt trên 40%. Tổn thương cấu trúc hoặc dấu ấn sinh học vẫn có thể còn.
Thuyên giảm (remHF)
EF trở về bình thường, triệu chứng tối thiểu hoặc hết, NT-proBNP ổn định. Đây không phải khỏi bệnh: nguy cơ tái phát vẫn còn nếu ngưng điều trị.
Trong nghiên cứu TRED-HF trên người suy tim giãn nở đã hồi phục EF, khi ngưng thuốc có 11 trên 25 người (44%) tái phát suy tim trong vòng 6 tháng. Đây là lý do bác sĩ thường dặn không tự bỏ thuốc khi thấy khỏe.
Các nhóm thuốc điều trị suy tim: vai trò, tác dụng phụ và chống chỉ định
ESC 2026 đổi cách gọi để phân tầng rõ hơn. Điều trị nội khoa nền tảng (FMT) là các thuốc khuyến cáo class I, giúp giảm tử vong tim mạch và/hoặc nhập viện vì suy tim. Điều trị nội khoa bổ sung (AMT) là thuốc class IIa/IIb, hoặc chủ yếu cải thiện triệu chứng, hoặc dành cho phân nhóm đặc thù. Điều trị can thiệp (GDIT) gồm thiết bị cấy ghép và thủ thuật như CRT, ICD, TEER, triệt đốt rung nhĩ.
Ba tầng điều trị và số trụ cột thuốc nền tảng theo EFĐiểm khác biệt đáng chú ý: khi EF dưới 50%, có bốn trụ cột khởi đầu là ARNI (hoặc ACEi, hoặc ARB nếu không dung nạp), chẹn beta, kháng aldosterone và ức chế SGLT2. Khi EF từ 50% trở lên, trụ cột nền tảng là ức chế SGLT2 và kháng aldosterone, cộng lợi tiểu khi có ứ dịch. Nguyên tắc chung là khởi đầu phối hợp sớm, tăng liều từng bước theo triệu chứng, huyết áp và xét nghiệm, rồi duy trì lâu dài.
Tám nhóm thuốc thường gặp trong điều trị suy tim (tên hoạt chất chỉ để minh họa)| Nhóm thuốc | Vai trò chính | Tác dụng phụ thường gặp / cần theo dõi | Không dùng hoặc rất thận trọng khi |
|---|---|---|---|
| Ức chế men chuyển (ACEi) | Giảm tử vong và nhập viện khi EF dưới 50% | Ho khan; tăng kali máu; ảnh hưởng chức năng thận; hạ huyết áp; hiếm gặp nhưng nặng: phù mạch (sưng môi, mặt, lưỡi) | Từng bị phù mạch; mang thai; hẹp động mạch thận hai bên; kali máu cao |
| Chẹn thụ thể angiotensin (ARB) | Lựa chọn khi không dung nạp ACEi (thường do ho) | Tăng kali máu; ảnh hưởng chức năng thận; hạ huyết áp | Mang thai; kali máu cao; hẹp động mạch thận hai bên |
| ARNI (sacubitril/valsartan) | Thay thế ACEi/ARB ở người EF giảm; có thể cân nhắc ở một số người EF bảo tồn | Hạ huyết áp; tăng kali máu; ảnh hưởng chức năng thận; phù mạch | Dùng cùng ACEi (phải có thời gian ngưng thuốc theo hướng dẫn); từng bị phù mạch; mang thai |
| Chẹn beta | Cải thiện sống còn, làm chậm tiến triển khi EF dưới 50% | Mệt, chóng mặt, nhịp chậm, có thể nặng thêm triệu chứng thoáng qua lúc mới bắt đầu hoặc tăng liều | Nhịp chậm rõ; block dẫn truyền chưa có máy tạo nhịp; hen nặng (tùy loại thuốc); không nên dùng ở EF bảo tồn nếu không có chỉ định riêng như đau thắt ngực hoặc rung nhĩ cần kiểm soát tần số |
| Kháng aldosterone (MRA): spironolactone, eplerenone, finerenone | Trụ cột cho mọi mức EF; giảm nhập viện | Tăng kali máu; ảnh hưởng chức năng thận; spironolactone có thể gây căng tức, to tuyến vú ở nam | Kali máu cao; eGFR thấp (dưới 30); không thể theo dõi kali máu |
| Ức chế SGLT2: dapagliflozin, empagliflozin | Trụ cột cho mọi mức EF; giảm nhập viện vì suy tim | Nhiễm trùng tiết niệu–sinh dục; mất nước, hạ huyết áp | Đái tháo đường típ 1; nguy cơ cao nhiễm toan ceton; nhiễm trùng sinh dục tái diễn; eGFR thấp (dưới 20) cần cân nhắc |
| Lợi tiểu quai (furosemide…) | Giảm ứ dịch, giảm khó thở và phù; chỉnh liều theo mức sung huyết | Mất nước, hạ huyết áp, rối loạn điện giải (hạ kali, hạ natri), tăng acid uric | Mất nước, rối loạn điện giải nặng; cần bác sĩ điều chỉnh khi ốm nôn, tiêu chảy |
| Ức chế kênh If (ivabradine) | Thuốc bổ sung cho người EF giảm, nhịp xoang, nhịp tim từ 70 lần/phút còn triệu chứng | Nhịp chậm; nhìn thấy chớp sáng thoáng qua | Nhịp tim quá chậm; không phải nhịp xoang; mang thai |
Ngoài tám nhóm này, tùy người bệnh, bác sĩ có thể thêm digoxin hoặc digitoxin, vericiguat, hydralazine kết hợp isosorbide dinitrat, hoặc sắt đường tĩnh mạch khi thiếu sắt. Các thuốc này thuộc nhóm bổ sung và chỉ dùng cho phân nhóm phù hợp.
Minh họa bao bì một số thuốc thuộc các nhóm trên
Dưới đây là hình bao bì để bạn nhận diện tên hoạt chất trên hộp thuốc. Đây đều là thuốc kê đơn: hình chỉ nhằm minh họa nhóm thuốc, không phải khuyến nghị dùng một sản phẩm cụ thể, và Olympia không đăng giá hay liên kết mua.
Captopril (nhóm ACEi)
Hộp ghi 25 mg, 10 vỉ x 10 viên nén. Nhóm ức chế men chuyển: chú ý ho khan, kali máu, phù mạch.
Candesartan (nhóm ARB)
Hộp ghi 8 mg, 3 vỉ x 10 viên nén bao phim. Nhóm chẹn thụ thể angiotensin: theo dõi kali, creatinin.
Sacubitril/valsartan (nhóm ARNI)
Hộp ghi sacubitril và valsartan. Hình minh họa hoạt chất; không dùng cùng thuốc ức chế men chuyển.
Nebivolol (nhóm chẹn beta)
Hộp ghi 5 mg, 3 vỉ x 10 viên nén. Chẹn beta làm chậm nhịp tim; không tự ngưng đột ngột.
Furosemide (lợi tiểu quai)
Hộp ghi 40 mg. Giúp giảm ứ dịch; theo dõi nước và điện giải theo hướng dẫn bác sĩ.
Không tự đổi thuốc theo hình hay theo bảng. Cùng một hoạt chất nhưng liều và cách tăng liều khác nhau tùy huyết áp, nhịp tim, chức năng thận, kali máu và bệnh đi kèm của từng người. Mọi điều chỉnh cần do bác sĩ quyết định.
Cách nhìn theo mức EF
Bảng dưới là cách tiếp cận đơn giản theo mức EF trong khuyến cáo ESC 2026 (theo bài giảng). Mức khuyến cáo phản ánh độ mạnh của bằng chứng, không phải mức “nặng nhẹ” của thuốc.
| Mức EF | Thuốc | Ý nghĩa | Mức |
|---|---|---|---|
| Mọi mức EF | Ức chế SGLT2; kháng aldosterone; lợi tiểu quai | Nền tảng; lợi tiểu để giảm ứ dịch | I |
| EF ≤ 50% | ACEi/ARNI/ARB; chẹn beta | Giảm tử vong, nhập viện, làm chậm tiến triển | I |
| EF ≤ 50% | Sắt đường tĩnh mạch | Khi thiếu sắt: cải thiện triệu chứng, chất lượng sống | I/IIa |
| EF ≤ 35% | Ivabradine | Còn triệu chứng, nhịp xoang, nhịp tim từ 70 | IIa |
| EF ≤ 40% | Hydralazine/ISDN; digoxin/digitoxin | Hydralazine/ISDN cho người da đen; digoxin giúp kiểm soát triệu chứng, giảm nhập viện | IIa |
| EF ≤ 45% | Vericiguat | Nguy cơ cao, vừa nặng thêm gần đây | IIb |
| EF ≥ 45% | Semaglutide/tirzepatide | Suy tim kèm béo phì | IIa |
| EF ≥ 50% | ACEi/ARNI/ARB | Cân nhắc ở một số người | IIb |
Khi EF từ 50% trở lên: chọn thuốc theo từng người
Suy tim EF bảo tồn không đồng nhất, nên chưa có một công thức chung cho tất cả. Đồng thuận ACC 2026 cho HFpEF mô tả điều trị nền tảng gồm thuốc ức chế SGLT2 và thuốc kháng aldosterone không steroid (ví dụ finerenone), rồi bổ sung theo đặc điểm từng người.
Các nhánh bổ sung thuốc cho suy tim EF bảo tồn (ACC 2026)Một chi tiết nhiều người bất ngờ: chẹn beta không phải mặc định ở EF bảo tồn. Đồng thuận ACC 2026 khuyên tránh dùng khi người bệnh không có đau thắt ngực hoặc rung nhĩ cần kiểm soát tần số. Nếu bạn đang dùng chẹn beta vì một lý do khác, đừng tự ngưng: hãy hỏi bác sĩ vì ngưng đột ngột có thể gây hại.
Béo phì: đích điều trị chứ không chỉ là bệnh đi kèm
Ở HFpEF, béo phì có thể góp phần gây bệnh qua nhiều đường: viêm mạn, tái cấu trúc tim, tăng thể tích tuần hoàn, giữ muối nước, ngưng thở khi ngủ, kháng insulin. Vì vậy giảm cân được xem là nền tảng điều trị. Theo bài giảng, giảm 5–10% cân nặng có thể cải thiện triệu chứng và khả năng gắng sức, giảm từ 10% có thể cải thiện rõ cấu trúc và chức năng tim.
ESC 2026 đưa vào tiêu chí rõ ràng: ở người suy tim có triệu chứng, EF từ 45% trở lên và BMI từ 30 kg/m², semaglutide hoặc tirzepatide được khuyến cáo (class IIa) để giảm cân, cải thiện khả năng gắng sức và chất lượng sống, kể cả khi không có đái tháo đường. Phẫu thuật giảm béo (class IIb) cân nhắc khi BMI từ 35 kg/m² và lối sống kèm thuốc không duy trì được. Đây là thuốc kê đơn, cần loại trừ chống chỉ định như tiền sử viêm tụy, đái tháo đường típ 1, mang thai, tiền sử ung thư tuyến giáp thể tủy hoặc đa u nội tiết típ 2. Bạn có thể tính nhanh BMI bằng công cụ tính chỉ số BMI.
Bệnh đi kèm cũng là một phần của điều trị
| Bệnh đi kèm | Hướng quản lý trong đồng thuận ACC 2026 |
|---|---|
| Tăng huyết áp | Huyết áp tâm thu 120–129 mmHg (cao hơn nếu có hạ huyết áp tư thế gây triệu chứng); ưu tiên ARNI, ARB hoặc kháng aldosterone. |
| Đái tháo đường típ 2 | Ức chế SGLT2 là lựa chọn đầu tay; cân nhắc GLP-1 RA nếu có bệnh tim mạch do xơ vữa, béo phì hoặc bệnh thận mạn; tránh alogliptin, saxagliptin, thiazolidinedion. |
| Bệnh thận mạn | Làm chậm tiến triển; ức chế hệ renin–angiotensin, ức chế SGLT2, cân nhắc kháng aldosterone không steroid và GLP-1 RA. |
| Rung nhĩ | Chọn kiểm soát tần số hoặc nhịp theo triệu chứng; tránh kiểm soát tần số quá mạnh; dùng thuốc chống đông trừ khi có chống chỉ định. |
| Bệnh động mạch vành | Chọn thăm dò và can thiệp theo biểu hiện lâm sàng; điều trị nội khoa theo hướng dẫn liên quan. |
Với người đái tháo đường, bài Bệnh đái tháo đường: hiểu rõ, phòng ngừa và điều trị nêu thêm bối cảnh về theo dõi đường huyết, và bài Đối mặt với nguy cơ huyết áp cao, bảo vệ tim mạch hữu ích cho người tăng huyết áp.
Vì sao ESC 2026 bỏ nhóm EF 41–49%, và điều đó đổi gì với EF 55%?
Phân loại ba nhóm cũ (HFrEF ≤ 40%, HFmrEF 41–49%, HFpEF ≥ 50%) có hạn chế: EF thay đổi theo phương pháp đo, người đọc, giới và tình trạng tải, nên ngưỡng cứng không phản ánh hết bản chất bệnh. Bài giảng nêu năm lý do gộp HFmrEF vào HFrEF: sinh lý bệnh thiên về rối loạn co bóp; đáp ứng thuốc tương tự HFrEF; lâm sàng và tiên lượng giống; EF dao động theo thời gian, nhiều người 41–49% có xu hướng giảm thêm; và cách phân loại đơn giản hơn.
Với người có EF 55%, phân loại không đổi, nhưng cách nghĩ đổi: EF chỉ là một điểm trên phổ liên tục và một thời điểm trong tiến trình. Điều cốt lõi không phải EF ở mức nào mà là người bệnh đang ở giai đoạn nào, có triệu chứng và bằng chứng khách quan hay không, và nguyên nhân hay bệnh đi kèm nào đang thúc đẩy. Đó là lý do hướng điều trị ở HFpEF dựa trên kiểu hình từng người, khác với “công thức bốn thuốc” của HFrEF.
Dùng thuốc suy tim an toàn: theo dõi gì, tránh gì, quên liều thì sao?
Thuốc suy tim thường dùng lâu dài và nhiều thuốc cùng lúc, nên an toàn phụ thuộc vào theo dõi. Khoảng 1–2 tuần một lần trong giai đoạn đầu, bác sĩ thường xem lại triệu chứng, huyết áp, nhịp tim và xét nghiệm để tăng liều dần đến liều mục tiêu hoặc liều tối đa dung nạp được.
Theo dõi kali, creatinin khi dùng thuốc kháng aldosteroneSơ đồ trên minh họa vì sao xét nghiệm máu định kỳ không phải thủ tục: kali và creatinin cho bác sĩ biết thuốc có đang làm hại thận hay làm kali tăng quá mức hay không. Bạn có thể xem ý nghĩa chỉ số creatinin và eGFR trong công cụ đo lọc cầu thận eGFR của Olympia.
Nên làm
- Uống thuốc đều, đúng giờ; dùng hộp chia ngày hoặc báo thức nếu hay quên
- Cân vào buổi sáng cùng điều kiện; ghi lại huyết áp, nhịp tim nếu bác sĩ dặn
- Mang toàn bộ thuốc, kể cả thuốc nam, thực phẩm chức năng, khi tái khám
- Báo bác sĩ sớm khi bị nôn, tiêu chảy kéo dài, ăn uống kém vì có thể cần chỉnh thuốc
Không nên tự làm
- Tự ngưng thuốc khi thấy khỏe hơn hoặc khi đỡ phù
- Tự tăng, giảm liều, hay tự uống thêm lợi tiểu
- Tự dùng bổ sung kali, hoặc thuốc giảm đau chống viêm không steroid khi chưa hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ
- Uống gấp đôi để “bù” khi quên liều
Về quên liều: mỗi thuốc có hướng dẫn riêng trong tờ hướng dẫn sử dụng, và chẹn beta, lợi tiểu hay thuốc hạ huyết áp có thể cần xử lý khác nhau. Khi không chắc, hãy hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ thay vì tự đoán; nguyên tắc chung là không uống gấp đôi.
Giai đoạn ngay sau một đợt nhập viện vì suy tim đặc biệt quan trọng. Chiến lược STRONG-HF (khuyến cáo class I, mức B2 trong bài giảng) khởi đầu và tăng liều nhanh thuốc nền tảng trước khi xuất viện, kèm tái khám sát trong khoảng 6 tuần đầu, giúp giảm nguy cơ tái nhập viện và tử vong.
Dưới đây là hành trình chăm sóc mà bài giảng đề xuất theo mô hình “một người bệnh, một kế hoạch chăm sóc”, vì suy tim thường đi cùng thận, đái tháo đường, béo phì:
- Nhận diện. Người đã có suy tim, bệnh thận mạn, đái tháo đường, béo phì hoặc nguy cơ tim–thận–chuyển hóa cao.
- Đánh giá toàn diện. Triệu chứng, EF, chức năng thận (eGFR, UACR), HbA1c, nguy cơ tim mạch.
- Kế hoạch chăm sóc. Thống nhất theo khuyến cáo, cá thể hóa và phối hợp các chuyên khoa.
- Theo dõi chủ động. Tái khám, xét nghiệm an toàn, tối ưu thuốc, giáo dục tự chăm sóc.
- Đánh giá kết quả. Mức kiểm soát bệnh, biến cố, chất lượng sống và trải nghiệm của người bệnh.
Phần ăn uống và sinh hoạt hằng ngày được trình bày riêng trong bài Dinh dưỡng đúng cách cho bệnh nhân suy tim.
Bắt đầu từ đâu nếu bạn ở Nha Trang, Khánh Hòa?
Nếu bạn có triệu chứng kéo dài hoặc đã được nói “EF bình thường” nhưng vẫn còn khó thở, phù, bạn có thể bắt đầu bằng một buổi khám với bác sĩ để được hỏi bệnh, khám, làm điện tâm đồ và xét nghiệm, rồi quyết định có cần siêu âm tim và peptide lợi niệu hay không. Thông tin về bác sĩ ở trang Đội ngũ bác sĩ Olympia và nội dung gói khám ở trang gói khám tim mạch; chi phí được cập nhật tại trang dịch vụ.
Hãy chuẩn bị sẵn: danh sách thuốc đang dùng, kết quả siêu âm và xét nghiệm cũ, ghi chú về triệu chứng (xuất hiện khi nào, khi làm gì), cân nặng gần đây. Những thông tin này giúp buổi khám hiệu quả hơn nhiều.
Câu hỏi thường gặp về suy tim và thuốc điều trị
Có thể. EF chỉ đo lượng máu tim tống ra. Suy tim EF bảo tồn (EF từ 50%) vẫn được chẩn đoán khi có triệu chứng hoặc dấu hiệu cùng bằng chứng khách quan, như peptide lợi niệu tăng hoặc bất thường trên siêu âm. Tuy nhiên EF 55% ở người không có triệu chứng và không có bất thường khác không có nghĩa là suy tim.
Là suy tim có EF từ 50% trở lên, trong đó tim bóp còn tốt nhưng đổ đầy kém, áp lực trong tim tăng. Bệnh thường liên quan tuổi cao, tăng huyết áp, đái tháo đường, béo phì, rung nhĩ, bệnh thận mạn.
Thường gồm khám lâm sàng, điện tâm đồ, xét nghiệm máu, X-quang ngực, peptide lợi niệu (BNP hoặc NT-proBNP) và siêu âm tim. Không dựa vào một xét nghiệm đơn lẻ: peptide bình thường vẫn chưa loại trừ hẳn suy tim ở một số người, nhất là người béo phì.
Theo đồng thuận 2026, khi đã từng có triệu chứng suy tim thì chẩn đoán thường được xem là vĩnh viễn. Triệu chứng và EF có thể cải thiện, thậm chí thuyên giảm, nhưng đó chưa phải khỏi bệnh và cần tiếp tục điều trị, theo dõi.
Thông thường các thuốc nền tảng được khuyến cáo duy trì lâu dài, kể cả khi hết triệu chứng hoặc EF cải thiện, vì ngưng thuốc làm tăng nguy cơ tái phát. Việc giảm hay đổi thuốc luôn do bác sĩ quyết định.
Mỗi thuốc có hướng dẫn riêng. Không nên uống gấp đôi để bù. Hãy xem tờ hướng dẫn sử dụng hoặc hỏi bác sĩ, dược sĩ, và báo nếu quên nhiều liều hoặc xuất hiện khó thở, phù.
Một số thuốc, nhất là nhóm ức chế men chuyển, chẹn thụ thể angiotensin, ARNI và kháng aldosterone, có thể làm tăng kali máu hoặc ảnh hưởng chức năng thận. Xét nghiệm định kỳ giúp bác sĩ phát hiện sớm và chỉnh thuốc.
ESC 2026 có khuyến cáo semaglutide hoặc tirzepatide cho người suy tim có triệu chứng, EF từ 45% và BMI từ 30 kg/m². Đây là thuốc kê đơn, có chống chỉ định riêng, cần bác sĩ đánh giá.
Khi khó thở nhiều cả lúc ngồi nghỉ, đau tức ngực kéo dài, ngất hoặc lú lẫn đột ngột. Hãy gọi 115 hoặc đến cơ sở cấp cứu gần nhất.
Tài liệu tham khảo & tư vấn chuyên môn
Tư vấn chuyên môn: BS CKII Phạm Đình Chi
- Bài giảng “Suy tim 2026: Cập nhật chẩn đoán và điều trị”, BS CKII Phạm Đình Chi, Phòng khám Olympia.
- 2026 ESC Guidelines for the management of heart failure. European Heart Journal 2026, doi: 10.1093/eurheartj/ehag100.
- Walsh MN, Køber L, Sliwa K, et al. Second Universal Definition of Heart Failure (AHA/ACC/ESC/WHF Expert Consensus Document), 2026. JACC, doi 10.1016/j.jacc.2026.05.036.
- Kittleson M, Panjrath G, Bates K, et al. Management of Heart Failure With Preserved Ejection Fraction: 2026 ACC Expert Consensus Decision Pathway. JACC 2026, doi 10.1016/j.jacc.2026.06.018.
- Borlaug BA, Colucci WS. Treatment and prognosis of heart failure with preserved ejection fraction. UpToDate (cập nhật 29/08/2026).
- Halliday BP, et al. Withdrawal of pharmacological treatment for heart failure in patients with recovered dilated cardiomyopathy (TRED-HF). The Lancet 2019.
- Mebazaa A, et al. Safety, tolerability and efficacy of up-titration of guideline-directed medical therapies for acute heart failure (STRONG-HF). The Lancet 2022.
- Bệnh viện Tâm Anh, 8 nhóm thuốc điều trị suy tim hiện nay và các tác dụng phụ (08/10/2024).
- Tờ hướng dẫn sử dụng và bao bì các sản phẩm minh họa.
Bạn còn thắc mắc về tình trạng tim hoặc thuốc đang dùng?
Chọn một câu hỏi bên dưới, sao chép rồi gửi cho Phòng khám qua Messenger hoặc Zalo để được hướng dẫn.
Siêu âm tim của tôi có EF bình thường nhưng tôi vẫn khó thở và phù chân, tôi nên làm xét nghiệm gì tiếp theo?
Tôi đang dùng thuốc suy tim, cần xét nghiệm kali và creatinin bao lâu một lần và nên mang theo gì khi tái khám?
Tôi thấy khỏe hơn nhiều, có thể giảm hoặc ngưng thuốc suy tim không, và cần theo dõi gì nếu bác sĩ đồng ý?
Tôi béo phì và bị suy tim EF bảo tồn, tôi nên khám những chuyên khoa nào để được đánh giá toàn diện?
