Đặt lịch
Nhiều phụ huynh bất ngờ khi thấy con gái mới 6 – 8 tuổi đã có dấu hiệu phát triển tuyến vú, tăng chiều cao nhanh bất thường hoặc xuất hiện những thay đổi của tuổi dậy thì. Không ít người nghĩ rằng con cao vượt trội là tín hiệu đáng mừng. Nhưng thực tế, cao sớm không đồng nghĩa với cao cuối cùng.
Khi dậy thì sớm, nồng độ estrogen (ở bé gái) hoặc testosterone (ở bé trai) tăng lên sớm. Các hormone này:
- Kích thích tăng trưởng chiều cao nhanh hơn trong giai đoạn đầu, nên trẻ thường cao hơn bạn cùng tuổi.
- Nhưng đồng thời chúng cũng làm tuổi xương tiến triển nhanh và các sụn tăng trưởng ở đầu xương đóng sớm hơn bình thường.
- Khi sụn tăng trưởng đóng, trẻ sẽ ngừng cao, dẫn đến chiều cao trưởng thành thấp hơn tiềm năng di truyền.
Mức độ ảnh hưởng phụ thuộc vào:
- Tuổi khởi phát dậy thì: Càng dậy thì sớm, nguy cơ mất chiều cao càng lớn.
- Tốc độ tiến triển dậy thì: Dậy thì tiến triển nhanh ảnh hưởng nhiều hơn.
- Tuổi xương: Tuổi xương càng vượt xa tuổi thật, nguy cơ giảm chiều cao càng cao.
- Chiều cao di truyền của bố mẹ.
- Việc điều trị: Điều trị sớm có thể cải thiện đáng kể chiều cao cuối.
Ví dụ:
Một bé gái bắt đầu dậy thì lúc 6 tuổi có thể mất nhiều cm chiều cao trưởng thành nếu không điều trị.
Một bé gái bắt đầu dậy thì lúc 7,5–8 tuổi và tiến triển chậm có thể ít bị ảnh hưởng hơn.
Đối với trẻ bị dậy thì sớm trung ương, điều trị bằng thuốc đồng vận GnRH như Diphereline có thể làm chậm quá trình dậy thì, làm chậm tuổi xương và giúp bảo tồn tiềm năng chiều cao, đặc biệt khi được bắt đầu ở những trẻ còn nhỏ và có nguy cơ mất chiều cao đáng kể.
Những dấu hiệu cha mẹ không nên bỏ qua
- Dậy thì sớm ở bé gái có biểu hiện đặc trưng là ngực phát triển, mọc lông mu hoặc lông nách, thay đổi hình dáng cơ quan sinh dục ngoài, bắt đầu có kinh nguyệt.
- Dậy thì sớm ở bé trai có các dấu hiệu như tinh hoàn hoặc dương vật to lên, xuất hiện lông mu hoặc lông nách, nổi mụn trứng cá, giọng trầm đi.
- Chiều cao, cân nặng tăng nhanh là biểu hiện dậy thì sớm ở trẻ được ghi nhận ở cả hai giới.
Tại Olympia, các bác sĩ thực hiện thăm khám Dậy thì sớm theo quy trình:
BƯỚC 1. Xác định có phải trẻ có dấu hiệu dậy thì sớm hay không?
Bé gái: xuất hiện tuyến vú (B2) trước 8 tuổi.
Bé trai: tăng thể tích tinh hoàn ≥4 mL trước 9 tuổi.
BƯỚC 2. Khai thác bệnh sử
Tuổi bắt đầu xuất hiện dấu hiệu dậy thì.
Tốc độ tiến triển (vài tháng hay vài năm).
Tăng tốc chiều cao gần đây.
Triệu chứng thần kinh: đau đầu, nôn, nhìn mờ, co giật.
Tiền sử:
Tiếp xúc hormone sinh dục (kem estrogen/testosterone).
Bệnh nội tiết, bệnh thần kinh.
Tiền sử gia đình dậy thì sớm.
BƯỚC 3. Khám lâm sàng
Đánh giá Tanner
Bé gái: vú (B1–B5), lông mu (P1–P5).
Bé trai: thể tích tinh hoàn, dương vật, lông mu.
Đo đạc
Chiều cao, cân nặng, BMI.
Tốc độ tăng trưởng (cm/năm).
Khám tìm nguyên nhân
Dấu thần kinh khu trú.
Dấu hiệu tăng sắc tố da.
Café-au-lait (gợi ý McCune-Albright syndrome).
Dấu hiệu suy giáp.
BƯỚC 4. Chụp tuổi xương
Chụp X-quang bàn tay trái.
Tuổi xương:
- Bình thường → cân nhắc biến thể sinh lý.
- Vượt tuổi thật >1 năm → gợi ý dậy thì sớm thực sự.
BƯỚC 5. Xét nghiệm nội tiết ban đầu
Bé gái
LH, FSH.
Estradiol.
TSH, FT4 khi nghi ngờ suy giáp.
17-OHP nếu có tăng androgen.
Bé trai
LH, FSH.
Testosterone.
17-OHP, DHEAS khi có dấu hiệu tăng androgen.
Trong 1 số trường hợp, các bác sĩ có thể làm thêm nghiệm pháp Kích thích GnRH để xác định chẩn đoán
BƯỚC 6. Phân loại
Dậy thì sớm trung ương
Dậy thì sớm ngoại biên
Khi nào cần chụp MRI não?
- Chỉ định chụp MRI não ở:
- Tất cả bé trai dậy thì sớm trung ương.
- Bé gái khởi phát trước 6 tuổi:
- Có triệu chứng thần kinh.
- Dậy thì tiến triển rất nhanh.
Khi trẻ đã được chẩn đoán xác định Dậy thì sớm, Bác sĩ sẽ trao đổi trực tiếp với cha mẹ về:
- Mục tiêu điều trị
- Thuốc tác dụng thế nào
- Những thay đổi có thể gặp sau tiêm
- Tác dụng không mong muốn
- Thời gian điều trị
- Theo dõi trong quá trình điều trị
- Tuân thủ các nguyên tắc trong quá trình điều trị
- Ước lượng chiều cao cuối dựa theo tuổi xương hiện tại (Phương pháp Bayley-Pinneau) và khả năng cải thiện chiều cao cuối khi điều trị.
Lợi ích khi trẻ Dậy thì sớm được can thiệp bằng chất đồng vận GnRH:
- Ngừng hoặc làm chậm tiến triển dậy thì
- Làm chậm sự trưởng thành của tuổi xương
- Tăng cơ hội đạt chiều cao trưởng thành phù hợp với tiềm năng di truyền
- Giảm các khó khăn về tâm lý và xã hội
Vì vậy, thay vì chờ đợi, việc đánh giá sớm sẽ giúp bác sĩ xác định chính xác tiềm năng chiều cao còn lại của trẻ và có hướng can thiệp phù hợp.
🌱 Tầm soát sớm – Giữ trọn cơ hội phát triển chiều cao cho con
Phát hiện sớm không chỉ giúp kiểm soát dậy thì sớm mà còn giúp bảo vệ chiều cao trưởng thành, tâm lý và sức khỏe lâu dài của trẻ.
Liên hệ Phòng khám Đa khoa Olympia để được tư vấn và tầm soát dậy thì sớm cho trẻ.
📍 60 Yersin, P. Tây Nha Trang, Khánh Hòa
