Trẻ em dùng điện thoại thông minh thế nào để bảo vệ mắt và giấc ngủ?

Bạn đang xem chuyên mục Y Học Thường Thức | Theo dõi Phòng khám đa khoa Olympia trên Facebook | Tiktok | Youtube
Nhi khoaMắt và giấc ngủCó nên cấm tuyệt đối?

Cùng 30 phút dùng điện thoại, một bé gọi video với ông bà sau bữa tối, một bé nằm trên giường xem hết clip này đến clip khác.

Đồng hồ ghi cùng một con số, nhưng hai gia đình có những điều khác nhau cần để ý. Với trẻ nhỏ, hãy nhìn xem màn hình có đang thay chỗ của trò chuyện và vui chơi. Với trẻ lớn, một câu hỏi rất thực tế là điện thoại được cất ở đâu khi con lên giường. Vậy khi con cầm điện thoại, ba mẹ nên nhìn vào số phút, hay nhìn vào việc con đang làm và điều con đang bỏ lỡ?

Bé gái nằm trên giường trong phòng tối, gương mặt sáng lên vì ánh màn hình điện thoại, bên cạnh có gấu bông
Ảnh minh họa. Bấm vào ảnh để xem lớn.

Câu hỏi này đang được bàn nhiều hơn sau một đề xuất mới. Theo Tuổi Trẻ Online, đại biểu Quốc hội Phạm Văn Hòa (Đồng Tháp) đề nghị Chính phủ nghiên cứu việc cấm trẻ em từ 16 tuổi trở xuống sử dụng điện thoại thông minh. Đây là đề nghị nghiên cứu, chưa phải quy định. Một chuyên gia được báo dẫn lại cho rằng cấm tuyệt đối chỉ nên cân nhắc khi các biện pháp quản lý khác không hiệu quả, vì mức độ ảnh hưởng còn tùy tuổi, thời lượng, nội dung, mục đích dùng, môi trường gia đình và khả năng tự kiểm soát của từng trẻ.

83,9%trẻ tham gia khảo sát có dùng điện thoại
86,1%trẻ tham gia khảo sát dùng mạng xã hội
~27%trẻ dùng điện thoại tới 5 giờ mỗi ngày

Số liệu từ khảo sát “Tiếng nói trẻ em” Việt Nam năm 2024, theo bài đăng trên Tuổi Trẻ Online.

Trả lời nhanh: chưa có một con số giờ đúng cho mọi trẻ. Với trẻ dưới 5 tuổi, WHO có mốc cụ thể: không khuyến nghị thời gian xem màn hình ở trẻ dưới 2 tuổi, và tối đa 1 giờ mỗi ngày ở trẻ 2–4 tuổi. Với trẻ lớn hơn, điều đáng hỏi là con dùng điện thoại vào lúc nào, để làm gì, và việc đó đang lấy mất điều gì. Một việc dễ làm ngay: đặt chỗ sạc điện thoại ngoài giường ngủ.

    Năm câu ba mẹ hay hỏi, và cách nhìn khác ngoài việc đếm phút

    Infographic so sánh cùng 30 phút dùng điện thoại: bé gọi video với ông bà và bé nằm xem clip liên tục trên giường
    Cùng một con số trên đồng hồ, hai bối cảnh khác nhau. Bấm vào ảnh để xem lớn.
    “Con dùng để học thì có tính vào giờ màn hình không?”

    Nên tách mục đích dùng và cách dùng. Gọi video, làm bài và lướt clip có giá trị khác nhau. Một buổi học online dài vẫn cần nghỉ mắt và bố trí màn hình để con đọc được chữ mà không phải cúi sát.

    “Con chỉ xem một chút trước khi ngủ, có đáng lo không?”

    Hãy hỏi thêm: con xem ở đâu, và có dừng đúng giờ không. Phần giấc ngủ bên dưới sẽ nói rõ vì sao chỗ xem quan trọng.

    “Con cứ đòi điện thoại lúc ăn hoặc lúc khóc, có phải nghiện?”

    Những lúc như chờ món ở quán, ngồi xe hay khi ba mẹ cần làm việc là nơi câu hỏi này hay xuất hiện. Một lần phản ứng khi cất máy chưa đủ để kết luận. Nên hỏi: màn hình có trở thành cách dỗ con thường xuyên không, và việc dùng có lặp lại đến mức ảnh hưởng giấc ngủ, học tập hoặc sinh hoạt gia đình không. Chính câu hỏi về cách trẻ bình tĩnh lại cũng nằm trong khung hướng dẫn cha mẹ của Hội Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP).

    “Con cứ dí sát máy, có phải đã cận?”

    Mỏi mắt sau khi nhìn lâu và nhìn xa mờ do tật khúc xạ là hai vấn đề cần phân biệt. Mục về mắt bên dưới sẽ giải thích.

    “Bao nhiêu tuổi thì nên mua điện thoại riêng?”

    Ba mẹ thường gộp ba quyết định thành một. Hãy tách ra: con cần gọi về nhà, con cần dùng máy để học, và con được tự dùng ứng dụng có kết nối mạng. Một bé cần gọi khi tan học đã có một nhu cầu cụ thể để gia đình giải quyết. Quyền dùng mạng xã hội, tải ứng dụng hay nhắn tin với người lạ có thể quyết định riêng, theo độ tuổi và khả năng tự quản của con.

    Trẻ em dùng điện thoại bao lâu mỗi ngày?

    Câu trả lời phụ thuộc tuổi. Với trẻ nhỏ có mốc rõ ràng. Với trẻ lớn hơn, các hiệp hội nhi khoa đã chuyển từ một con số sang một cách hỏi.

    Dưới 2 tuổi
    WHO không khuyến nghị thời gian ngồi xem màn hình ở trẻ dưới 1 tuổi và trẻ 1 tuổi. Khi ngồi yên, nên đọc truyện và kể chuyện cùng người chăm sóc. AAP cũng nhắc rằng gọi video với người thân có thể giúp bé giữ liên lạc với ông bà.
    2–4 tuổi
    WHO nêu mốc tối đa 1 giờ mỗi ngày cho thời gian ngồi xem màn hình, càng ít càng tốt.
    Tuổi đi học và tuổi teen
    Không có một con số chung. AAP dùng khung 5 Cs để ba mẹ tự đối chiếu, xem ở dưới.
    • Child, con là ai: tính cách và nhu cầu của con ảnh hưởng điều con bị cuốn vào và tác động lên con.
    • Content, con xem gì: chất lượng nội dung quyết định trải nghiệm của con là tích cực hay tiêu cực.
    • Calm, con có cần máy để bình tĩnh: nếu màn hình trở thành cách đối phó chính, ba mẹ nên tìm thêm cách khác giúp con thư giãn.
    • Crowding out, màn hình đang lấn mất điều gì: giấc ngủ, thời gian ngoài trời, bữa ăn, thời gian bên nhau. Hãy xác định điều gia đình muốn lấy lại.
    • Communication, ba mẹ trò chuyện với con ra sao: nên nói chuyện thường xuyên, sớm, bình tĩnh và đặt câu hỏi mở.
    Hai anh em ngồi bên bàn gỗ cùng xem một chiếc điện thoại trong căn phòng nhiều ánh sáng tự nhiên, bé trai đeo kính
    Ảnh minh họa: dùng chung, có người ngồi cùng. Bấm vào ảnh để xem lớn.

    Mắt của con: mỏi mắt và cận thị là hai chuyện khác nhau

    Khi tập trung nhìn màn hình, trẻ có thể chớp mắt ít hơn, dẫn đến khô mắt và khó chịu. Dùng màn hình lâu mà không nghỉ cũng khiến mắt liên tục phải điều tiết để nhìn gần, có thể gây nhức đầu và mỏi mắt. Ba mẹ nên phân biệt hai tình huống sau.

    Mỏi mắt sau khi nhìn lâu

    Là cảm giác khó chịu sau một thời gian nhìn gần liên tục: mắt khô, nhức, đôi khi kèm đau đầu. Nghỉ mắt đúng lúc và đặt màn hình ở khoảng cách thoải mái là những việc dễ làm.

    Nhìn xa bị mờ do tật khúc xạ

    Là chuyện của cách mắt hội tụ ánh sáng và cần bác sĩ đo mới biết. Trẻ có thể nheo mắt, than nhìn bảng mờ hoặc nhìn mờ kéo dài.

    Quy tắc 20-20-20: mỗi 20 phút, nhìn xa khoảng 6 mét trong 20 giây. Đây là cách nhắc nghỉ mắt dễ nhớ cho cả nhà.

    Với cận thị, các tổng quan gần đây ghi nhận mối liên hệ giữa nhiều thời gian màn hình hơn và khả năng có cận thị cao hơn. Tuy vậy, các nghiên cứu khác nhau về cách đo và dữ liệu chưa xác lập một ngưỡng dùng điện thoại an toàn cho từng trẻ. Vì thế, bên cạnh giờ dùng, ba mẹ nên nhìn cả khoảng cách con cầm máy và thời gian con ở ngoài trời.

    ?
    Bạn có biết?

    Một thử nghiệm tại các trường tiểu học ở Quảng Châu (Trung Quốc) bổ sung 40 phút hoạt động ngoài trời mỗi ngày đi học và khuyến khích gia đình cho trẻ ra ngoài thêm. Sau ba năm, tỷ lệ mới mắc cận thị là 30,4% ở nhóm can thiệp và 39,5% ở nhóm đối chứng. Đây là kết quả của chương trình trong nghiên cứu, không phải mức giảm dự đoán cho từng trẻ.

    Infographic so sánh tỷ lệ mới mắc cận thị sau 3 năm: 30,4% ở nhóm thêm 40 phút hoạt động ngoài trời và 39,5% ở nhóm đối chứng
    Kết quả thử nghiệm ở Quảng Châu. Bấm vào ảnh để xem lớn.

    Giấc ngủ: điện thoại nằm ở đâu khi con lên giường?

    Nhiều ba mẹ nghĩ cứ tắt màn hình thật sớm trước giờ ngủ là xong. Một nghiên cứu đăng trên JAMA Pediatrics năm 2024 cho thấy chỗ con dùng máy cũng đáng để ý như giờ dùng. Nhóm tác giả theo dõi 79 trẻ 11–14 tuổi ở Dunedin (New Zealand) bằng camera và máy đo cử động đeo cổ tay.

    • Dùng màn hình trong 2 giờ trước giờ ngủ không liên quan với phần lớn các chỉ số giấc ngủ của đêm đó.
    • Dùng màn hình khi đã nằm trên giường, đặc biệt là chơi game hoặc làm nhiều việc cùng lúc, liên quan với thời gian ngủ ngắn hơn.
    Bé gái trùm chăn xem điện thoại, gương mặt phản chiếu ánh sáng màn hình
    Ảnh minh họa. Bấm vào ảnh để xem lớn.
    Cần đọc đúng giới hạn: đây là nghiên cứu quan sát với cỡ mẫu nhỏ, chỉ cho thấy mối liên quan, chưa chứng minh điện thoại là nguyên nhân khiến trẻ ngủ ít. Các hướng dẫn về giấc ngủ vẫn thường khuyên dừng màn hình khoảng 1 giờ trước khi ngủ, nên hai việc có thể đi cùng nhau: giữ giờ cất máy và để máy ra khỏi giường. Gợi ý dễ nhớ nhất cho gia đình là đặt chỗ sạc điện thoại ngoài giường ngủ.

    Khi đến giờ cất máy mà con vẫn muốn xem thêm

    Một lần con phản ứng khi bị nhắc chưa nói lên điều gì. Nếu việc khó dừng lặp lại mỗi tối, ba mẹ có thể thử tắt chế độ tự phát video tiếp theo, báo trước cho con một mốc rồi cất máy ở chỗ đã thống nhất, và hỏi con điều gì khiến việc dừng khó nhất. Đây là gợi ý thực hành, chưa phải khuyến nghị có số liệu riêng.

    Đổi loại màn hình hay bật chế độ vàng: có giúp gì cho con?

    Nhiều ba mẹ hỏi nên mua điện thoại màn hình nào, hoặc đã bật chế độ vàng là yên tâm. Các thay đổi này khó thay được hai việc ở trên: khoảng cách và thời gian con nhìn, và giờ cất máy.

    LCD / IPS và OLED / AMOLED
    IPS là một loại LCD, AMOLED thuộc họ OLED. LCD điện thoại thường dùng đèn nền, còn các điểm ảnh OLED tự phát sáng. Một số mẫu thuộc cả hai nhóm dùng PWM, tức điều chỉnh độ sáng bằng các xung bật tắt nhanh; đặc tính nhấp nháy tùy mẫu máy và mức sáng. Thông tin này giúp hiểu công nghệ, còn câu hỏi con có dí sát màn hình hoặc ngồi xem quá lâu vẫn nên được ưu tiên.
    E Ink trên máy đọc sách
    Màn hình tận dụng ánh sáng phản chiếu, giống cách đọc giấy. Một số máy có đèn chiếu từ phía trước để đọc trong tối. Ví dụ dễ hình dung là đọc truyện dài trên máy đọc sách. Con vẫn cần khoảng cách đọc thoải mái và nghỉ khi nhìn gần lâu.
    Lọc ánh sáng xanh, chế độ màn hình vàng
    Tổng quan Cochrane năm 2023 (17 thử nghiệm ở người lớn) cho thấy kính lọc ánh sáng xanh có thể không khác biệt về mỏi mắt khi dùng máy tính, và chưa rõ tác động lên giấc ngủ. Đây là nghiên cứu về kính, không nên dùng để suy ra hiệu quả của tính năng đổi màu màn hình. Với giấc ngủ, hãy nhấn vào giờ cất máy, nội dung đang xem và việc có mang máy lên giường hay không.
    ?
    Bạn có biết?

    Trên iPhone hoặc iPad có camera TrueDepth (dùng iOS hoặc iPadOS 17 trở lên), tính năng Khoảng cách màn hình (Screen Distance) nhắc người dùng khi máy ở gần hơn khoảng 30 cm trong một thời gian. Theo Apple, tính năng này được bật sẵn cho trẻ dưới 13 tuổi trong nhóm Chia sẻ trong gia đình. Bạn có thể xem hoặc tắt trong Cài đặt, mục Thời gian sử dụng (Screen Time).

    Để đặt giới hạn giờ và ứng dụng, ba mẹ có thể dùng Screen Time trên thiết bị Apple, hoặc Family Link cho thiết bị Android và Chromebook.

    Ba việc gia đình có thể thử ngay tối nay

    • Đặt chỗ sạc điện thoại ngoài giường ngủ. Cả nhà dùng chung một chỗ sạc, ví dụ ở phòng khách, để điện thoại không ở lại trên giường.
    • Tắt tự phát video. Để mỗi video kết thúc là một điểm dừng, thay vì clip này nối clip khác.
    • Hỏi con điều gì khiến con khó dừng nhất. Nghe con nói trước, rồi mới cùng con chọn một thay đổi nhỏ.

    Góc chuyên môn: điều đã biết và điều còn chưa rõ

    Nhìn cùng lúc cả bằng chứng lẫn tranh luận

    Điều đã biết. WHO có mốc cho trẻ dưới 5 tuổi. Một nghiên cứu quan sát nhỏ ghi nhận dùng màn hình khi đã nằm trên giường liên quan với ngủ ngắn hơn. Thử nghiệm ở Quảng Châu cho thấy thêm thời gian ngoài trời đi kèm tỷ lệ mới mắc cận thị thấp hơn.

    Điều còn chưa rõ. Chưa có ngưỡng thời gian dùng điện thoại an toàn cho từng trẻ. Chưa có bằng chứng riêng cho thấy loại màn hình hay chế độ vàng đủ để thay đổi giấc ngủ của trẻ. Kết quả về kính lọc ánh sáng xanh của Cochrane đến từ người lớn.

    Về tranh luận chính sách. Chuyên gia được Tuổi Trẻ trích dẫn đề xuất quản lý nhiều tầng theo độ tuổi, hạn chế dùng điện thoại trong giờ học và giờ kiểm tra nhưng vẫn cho phép khi cần học tập, y tế hoặc khẩn cấp, yêu cầu nền tảng số có công cụ xác minh độ tuổi và lọc nội dung, và gia đình đặt quy tắc như không dùng điện thoại trong bữa ăn và trước khi ngủ.

    Lưu ý: nội dung chỉ mang tính thông tin chung, không thay thế việc thăm khám. Thông tin tham khảo cập nhật đến ngày 17/11/2026.

    Khi nào nên đưa con đi khám mắt?

    Trẻ thường không tự nhận ra mình nhìn kém, nên ba mẹ quan sát giúp con. Những dấu hiệu thường được nhắc tới gồm nheo mắt, than nhìn bảng mờ, ngồi sát màn hình hoặc cúi sát sách vở, nhức mắt, đau đầu và mỏi mắt. Có một hoặc vài dấu hiệu chưa đủ để kết luận cận thị, nhưng là lý do hợp lý để đưa con đi đo mắt. Tật khúc xạ ở trẻ có thể gây nhược thị nếu không được phát hiện sớm, như bài Báo động tình trạng khúc xạ học đường của Olympia đã phân tích.

    Bác sĩ nhãn khoa đo khúc xạ cho bé gái bằng máy đo khúc xạ tự độngBác sĩ khám mắt cho bé gái bằng đèn khe
    Ảnh minh họa: đo khúc xạ và khám mắt cho trẻ. Bấm vào ảnh để xem lớn.

    Olympia có khám mắt và đo khúc xạ cho trẻ. Ba mẹ có thể xem thêm tại trang Khoa Mắt hoặc đặt lịch khám khi con có các dấu hiệu trên.

    Áp phích Mắt sáng học tốt của Phòng khám Đa khoa Olympia
    Áp phích “Mắt sáng học tốt” của Olympia. Bấm vào ảnh để xem lớn.

    An toàn trực tuyến: câu con cần nhớ

    Câu để con nhớ: “Nếu ai đó nhắn tin làm con sợ, đòi ảnh riêng tư hoặc dọa tung ảnh, con có thể nói ngay với ba mẹ.”

    Khi con kể, điều quan trọng đầu tiên là ba mẹ lắng nghe và không trách con. Nếu cần hỗ trợ, ba mẹ có thể gọi Tổng đài Quốc gia bảo vệ trẻ em 111, miễn phí và hoạt động 24/7.

    Vấn đề này không còn xa. Theo Thanh Niên, phân tích của Viện An toàn Trẻ em Toàn cầu (Childlight) ghi nhận số báo cáo về nội dung lạm dụng tình dục trẻ em liên quan đến AI tăng mạnh trong giai đoạn 2023–2025. Số báo cáo không cho biết có bao nhiêu trẻ bị hại và không đại diện cho tỷ lệ tại Việt Nam.

    Nguồn tham khảo

    1. Tuổi Trẻ Online. Có nên cấm tuyệt đối trẻ em dùng điện thoại thông minh? (16/11/2026). tuoitre.vn
    2. Thanh Niên. Báo động nội dung lạm dụng tình dục trẻ em bằng AI tăng 8.400% (16/11/2026). thanhnien.vn
    3. WHO. Guidelines on physical activity, sedentary behaviour and sleep for children under 5 years of age. 2019. who.int
    4. American Academy of Pediatrics. Kids & Screen Time: How to Use the 5 C’s of Media Guidance. HealthyChildren.org (cập nhật 01/2026). healthychildren.org
    5. Brosnan B, et al. Screen Use at Bedtime and Sleep Duration and Quality Among Youths. JAMA Pediatr. 2024;178(11):1147-1154. jamanetwork.com
    6. He M, et al. Effect of Time Spent Outdoors at School on the Development of Myopia Among Children in China: A Randomized Clinical Trial. JAMA. 2015;314(11):1142-1148. jamanetwork.com
    7. AAPOS. Screen Time and Online Learning. aapos.org
    8. Zong Z, et al. The association between screen time exposure and myopia in children and adolescents: a meta-analysis. BMC Public Health. 2024. doi.org · Ha và cs. Digital Screen Time and Myopia: A Systematic Review and Dose-Response Meta-Analysis (2025), tóm tắt tại myopiaprofile.com
    9. Singh S, et al. Blue-light filtering spectacle lenses for visual performance, sleep, and macular health in adults. Cochrane Database Syst Rev. 2023. cochrane.org
    10. Apple Support. What is Screen Distance? support.apple.com
    11. E Ink. Công nghệ giấy điện tử. eink.com
    Tư vấn chuyên môn: BS. CKII. Đặng Thái Tú Anh (Khoa Nhi).

    Đặt câu hỏi cho Olympia

    Chọn một câu hỏi gần với bạn, bấm sao chép, rồi gửi qua Messenger hoặc Zalo và chỉnh lại theo tình trạng của con.

    Con tôi 8 tuổi hay dùng điện thoại sau giờ học. Tôi nên nhìn vào điều gì thay vì chỉ đếm số giờ?

    Con tôi hay nằm xem điện thoại trên giường rồi ngủ muộn. Tôi nên bắt đầu thay đổi từ đâu?

    Con tôi hay dí sát điện thoại và nheo mắt khi nhìn bảng. Tôi nên cho con đo mắt khi nào?

    Con tôi mới 3 tuổi và đòi xem điện thoại mỗi khi ăn. Tôi nên làm gì?

    Gửi qua Messenger Gửi qua Zalo hotline
    Đăng nhập để tiếp tục

    Đăng nhập tài khoản Olympia để sử dụng chức năng này.

    Đăng nhập bằng tài khoản