Whitmore là bệnh gì? Đường lây, dấu hiệu và cách phòng ngừa

Hình dung sau một trận mưa lớn, bạn lội qua đoạn đường ngập bùn hoặc ra mương đồng câu cá. Về nhà, bạn chỉ thấy một vết xước nhỏ ở bàn chân, rửa qua nước rồi quên. Ba tuần sau, bạn sốt âm ỉ, đau lưng, uống thuốc hạ sốt thì dịu đi rồi lại sốt. Liệu vết xước nhỏ ngày nào có liên quan gì không?

Không phải vết xước nào ngoài trời cũng gây bệnh. Nhưng tại Đắk Lắk, 4 ca mắc Whitmore từ đầu năm 2026, trong đó một người đã tử vong, nhắc rằng có một loại vi khuẩn sống ngay trong đất và nước quanh ta. Hãy cùng tách những điều y học đã biết rõ về Whitmore khỏi những nỗi lo không cần thiết.

Từ đất, nước bùn đến các cơ quan: đường đi của vi khuẩn gây Whitmore (minh họa).

Whitmore là bệnh gì?

Whitmore là bệnh nhiễm khuẩn do vi khuẩn Burkholderia pseudomallei gây ra. Theo Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Đắk Lắk, vi khuẩn này tồn tại trong môi trường đất và nước ô nhiễm; cả người và động vật có thể nhiễm bệnh khi tiếp xúc trực tiếp với nguồn bệnh, chủ yếu qua các vết trầy xước trên da. Trong tài liệu y khoa quốc tế, bệnh được gọi là melioidosis.

Báo chí đôi khi gọi Whitmore là "vi khuẩn ăn thịt người". Đây là cách gọi dân gian trên truyền thông, không phải thuật ngữ y khoa; điều cần nhớ là bệnh có thể biểu hiện ở nhiều cơ quan khác nhau, từ da, phổi đến gan, lách và máu.

Whitmore lây qua đường nào?

Theo trích dẫn khuyến cáo của Bộ Y tế trên Vinmec, bệnh ít gặp và không lây trực tiếp từ người sang người.

Dấu hiệu nhận biết Whitmore

Theo CDC Hoa Kỳ, triệu chứng thường xuất hiện sau khoảng 1 đến 4 tuần kể từ khi phơi nhiễm. Điều khiến Whitmore khó nhận ra là biểu hiện không đặc hiệu, tùy cơ quan bị ảnh hưởng.

Các thể bệnh thường gặp của Whitmore (minh họa).

Tin thời sự: Đắk Lắk ghi nhận 4 ca Whitmore từ đầu năm 2026

Ngày 26/10/2026, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Đắk Lắk cho biết từ đầu năm đến nay toàn tỉnh có 4 trường hợp mắc Whitmore, gồm 2 ca ở xã Ea Súp (trong đó có ca tử vong), 1 ca ở phường Buôn Hồ và 1 ca ở phường Tuy Hòa.

Một ca khác, người đàn ông 69 tuổi ở phường Tuy Hòa, khởi bệnh từ 17/8 với sốt cao, đau lưng. Trước khi có kết quả, bệnh nhân từng được chẩn đoán thoái hóa cột sống, sốt và xuất huyết tiêu hóa; đến khi mẫu mủ lấy ngày 9/10 tại Bệnh viện Chợ Rẫy dương tính với B. pseudomallei, bệnh nhân được điều trị kháng sinh và dẫn lưu áp xe cơ. Báo cáo cho biết yếu tố phơi nhiễm của ca này chưa xác định rõ; người bệnh có hoạt động câu cá đồng nhưng chưa rõ địa điểm. Theo Bệnh viện Đa khoa Phú Yên, hiện sức khỏe bệnh nhân đang dần ổn định.

Chi tiết đáng chú ý là không phải lúc nào người bệnh cũng nhớ được mình đã tiếp xúc với đất, nước ở đâu. Vì vậy, khi đi khám, hãy kể cho bác sĩ về những hoạt động ngoài trời gần đây, kể cả những việc tưởng nhỏ như câu cá hay làm vườn.

Ai dễ bị bệnh nặng?

Theo CDC, các yếu tố nguy cơ gồm tiểu đường, bệnh gan, suy thận, thalassemia, nghiện rượu nặng, ung thư, suy giảm miễn dịch và bệnh phổi mạn tính (như COPD, giãn phế quản). Người khỏe mạnh vẫn có thể mắc bệnh. Ngành y tế Đắk Lắk cũng cho biết bệnh có thể diễn tiến nặng, tử vong, đặc biệt ở người có các bệnh nền kể trên.

Cách phòng ngừa Whitmore

Hiện chưa có vắc xin phòng Whitmore, nên việc phòng bệnh phụ thuộc vào thói quen hằng ngày:

• Đi ủng, đeo găng tay khi tiếp xúc bùn đất, nước đọng; che kín vết thương hở bằng băng chống thấm.
• Rửa tay bằng xà phòng và nước sạch, nhất là sau khi làm vườn, làm ruộng hoặc tiếp xúc với đất.
• Ăn chín, uống nước đun sôi; không dùng thịt động vật ốm hoặc chết làm thực phẩm.
• Tránh tắm, bơi ở ao hồ, sông có dấu hiệu ô nhiễm; người có vết loét hoặc bỏng càng nên tránh tiếp xúc đất, nước bẩn.
• Người mắc bệnh nền như tiểu đường nên kiểm soát bệnh ổn định và chăm sóc kỹ các vết thương nhỏ. Xem thêm bài về đái tháo đường.

Che chắn vết thương và hạn chế tiếp xúc nước bùn ô nhiễm là nền tảng phòng bệnh (minh họa).

Khi nào nên đi khám?

Nên đến cơ sở y tế sớm nếu bạn có sốt kéo dài không rõ nguyên nhân, nhất là sau khi tiếp xúc với đất, bùn hoặc nước ngập; hoặc có vết loét, ổ áp xe lâu lành; hoặc ho, đau ngực, khó thở kèm sốt. Người có bệnh nền nên đi khám sớm hơn thay vì chờ tự khỏi.

Khi đi khám, bạn có thể mang theo thông tin về các hoạt động ngoài trời trong 1 đến 2 tháng gần đây và các thuốc đang dùng. Nếu muốn được bác sĩ đánh giá ban đầu, bạn có thể tham khảo khám Nội khoa tại Olympia hoặc khám sức khỏe tổng quát.

Sốt kéo dài, vết loét lâu lành là lý do nên đi khám sớm (minh họa).

Câu hỏi thường gặp về Whitmore

Có thể bạn quan tâm