Ngộ độc cá nóc: độc tố tetrodotoxin, dấu hiệu nhận biết và cách cấp cứu

Trưa 8/11, một bữa cơm gia đình ở làng chài Phú Hài (Lâm Đồng) kết thúc vào khoảng 13 giờ. Trên bàn là món cá nóc biển vừa đánh bắt, thịt trắng như thịt gà, dai và ngọt, đã được chế biến thành nhiều món. Ai nấy ra về như mọi ngày. Vài giờ sau, cả 14 người cùng ăn bắt đầu thấy tê môi, tê tay chân, buồn nôn, khó thở. Một người phải nằm hồi sức với ống thở trong miệng.

Món ăn trông không khác gì những món hải sản quen thuộc. Vậy điều gì đã biến một bữa ăn gia đình thành ca cấp cứu tập thể? Và khi môi bắt đầu tê, người nhà còn bao nhiêu thời gian để hành động?

Ngộ độc cá nóc ở Phú Hài và các vụ gần đây: điều đã biết

Theo báo chí, sáng 8/11, một ngư dân ở làng chài Phú Hài, phường Phú Thủy (Lâm Đồng, Bình Thuận cũ) đi biển về với hai con cá nóc nặng khoảng 5 kg. Ông cùng 13 người thân chế biến cá thành món ăn trưa. Khoảng 13 giờ mọi người ra về, vài giờ sau cả 14 người xuất hiện triệu chứng như khó thở, tê tay chân, tê môi, buồn nôn.

Chiều 8/11, Bệnh viện Đa khoa Bình Thuận tiếp nhận 10 người; đêm sau, thêm 4 người nhập viện, nâng tổng số lên 14. Một người đàn ông 48 tuổi hôn mê sâu, suy thận, phải đặt nội khí quản hỗ trợ hô hấp tại Khoa Hồi sức tích cực – Chống độc. Hai người khác có dấu hiệu nặng được theo dõi sát, những người còn lại ổn định. Bệnh viện đã hội chẩn với bác sĩ Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM để thống nhất hướng điều trị.

Bốn vụ ngộ độc cá nóc gần đây theo báo chí (bấm để phóng to).

Đặt các vụ cạnh nhau, có ba điểm lặp lại.

Tetrodotoxin là gì và vì sao độc đến vậy?

Tetrodotoxin (viết tắt TTX) là độc tố tự nhiên có trong cá nóc. Theo bác sĩ Nguyễn Trung Nguyên, Giám đốc Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai, độc tố này mạnh gấp khoảng 275 lần xyanua, và chỉ cần 0,5 mg cũng đủ gây tử vong ở người trưởng thành.

Về cơ chế, tài liệu của CDC (Hoa Kỳ) mô tả tetrodotoxin ức chế sự dẫn truyền natri và truyền tín hiệu thần kinh ở cơ vân. Hiểu đơn giản: tế bào thần kinh cần “mở cổng natri” để truyền lệnh đến cơ. Khi cổng bị bịt, lệnh không đến nơi, cơ yếu dần rồi liệt. Khi liệt lan đến cơ hô hấp, người bệnh ngừng thở. Đây là lý do các bác sĩ nhấn mạnh tử vong chủ yếu do liệt hô hấp.

Tetrodotoxin bịt “cổng natri” trên màng thần kinh (sơ đồ đơn giản hóa, bấm để phóng to).

Độc tố nằm ở đâu trong con cá, và vì sao nấu chín không cứu được?

Theo CDC, gan, buồng trứng, ruột và da của cá nóc chứa tetrodotoxin. Bác sĩ Dương Thiện Phước, Trưởng khoa Hồi sức tích cực – Chống độc, Bệnh viện Đa khoa Trung ương Cần Thơ cho biết Việt Nam ghi nhận hơn 70 loài cá nóc, và trong mùa sinh sản (khoảng tháng 12 đến tháng 3), độc tố tập trung nhiều ở buồng trứng và gan.

Vị trí tập trung độc tố, hình vẽ minh họa (bấm để phóng to).

Dấu hiệu ngộ độc cá nóc: diễn tiến theo từng giai đoạn

Bác sĩ Dương Thiện Phước cho biết triệu chứng có thể khởi phát từ 10 phút đến vài giờ sau ăn. Trong ca ngộ độc ở California năm 1996 được CDC ghi nhận, triệu chứng xuất hiện khoảng 3–20 phút sau khi ăn; phần ghi chú của CDC nêu tê ran thường bắt đầu sau 10–45 phút, thường ở lưỡi và mặt trong miệng.

Bốn giai đoạn thường gặp (bấm để phóng to).

Nguồn: CDC, MMWR 1996; VnExpress 27/12/2022; Trung tâm Chống độc Bạch Mai (Tuổi Trẻ 20/9/2025); Tiền Phong 31/3/2026.

Sơ cứu ngộ độc cá nóc: việc cần làm trong những phút đầu

Không có cách “giải độc tại nhà”. Mục tiêu của sơ cứu là đưa người bệnh đến cơ sở có khả năng hồi sức hô hấp nhanh nhất có thể.

1. Gọi 115 và đưa đi ngay. Đến cơ sở y tế gần nhất, không chờ xem triệu chứng có nặng thêm hay không. Bác sĩ Dương Thiện Phước khuyến cáo không tự điều trị tại nhà.
2. Ở cạnh và theo dõi nhịp thở, ý thức. Nếu người bệnh ngừng thở, làm theo hướng dẫn hô hấp nhân tạo, ép tim của tổng đài 115 trong lúc chờ xe.
3. Chỉ gây nôn khi người bệnh còn hoàn toàn tỉnh táo. Theo bác sĩ Phước, nếu còn tỉnh có thể gây nôn nhanh; có than hoạt tính thì cho uống, nhưng không để việc này làm chậm chuyến đi viện. Không gây nôn khi người bệnh lơ mơ, khó nuốt hoặc khó thở vì nguy cơ sặc.
4. Mang theo mẫu. Phần cá, thức ăn còn lại và ghi nhớ giờ ăn, giúp bác sĩ và cơ quan chức năng xác minh.
5. Mọi người cùng bữa ăn đều đi khám, kể cả người chưa có triệu chứng, vì triệu chứng có thể đến sau vài giờ.

Năm bước trong những phút đầu (bấm để phóng to).

Bệnh viện cấp cứu ngộ độc cá nóc như thế nào?

Theo Trung tâm Chống độc Bạch Mai và bác sĩ Dương Thiện Phước, hiện chưa có thuốc giải đặc hiệu cho tetrodotoxin. Điều trị là cấp cứu hỗ trợ hô hấp và tuần hoàn thật kịp thời. CDC cũng ghi nhận chẩn đoán dựa vào triệu chứng và tiền sử ăn cá, và không có kháng độc đặc hiệu.

Các bước thường được nêu trong các ca cấp cứu (bấm để phóng to).

Năm lầm tưởng khiến người ta vẫn ăn cá nóc

Theo người dân vùng biển Phan Thiết, sau khi lột da, bỏ nội tạng, thịt cá nóc trắng, dai, ngọt được chế biến thành nhiều món như um cà ri, xào sả ớt. Vì vậy dù cơ quan chức năng liên tục cảnh báo, một số người vẫn ăn vì thịt cá “quá ngon”. Dưới đây là những niềm tin thường gặp và những gì các nguồn đã đọc cho biết.

Năm lầm tưởng và điều các nguồn cho biết (bấm để phóng to).

Phòng ngừa ngộ độc cá nóc: những điều nên nhớ

• Không đánh bắt, mua bán, chế biến hay sử dụng cá nóc làm thực phẩm. Đây là khuyến cáo lặp lại của cơ quan chức năng và các bác sĩ chống độc.
• Ngư dân nên bỏ cá nóc ngay khi kéo lưới (VnExpress, 27/12/2022).
• Không ăn cả những loại cá có hình dạng tương tự cá nóc, kể cả cá nhỏ, để tránh đánh bắt hoặc mua bán nhầm (bác sĩ Dương Thiện Phước).
• Cá nóc nước ngọt (cá lóc mít) sống ở ao, mương, rạch miền Tây: cá nhỏ, da trơn, màu nâu hoặc xanh thẫm, có đốm hoa văn (Đại biểu Nhân dân, 27/3/2026).
• Thận trọng với chả cá, cá khô tẩm vừng không rõ nguồn gốc, và không ăn bạch tuộc vòng xanh, con so (Bạch Mai).
• Không ăn động vật hoang dã hoặc hải sản lạ khi không rõ nguồn gốc (Tiền Phong, 31/3/2026).

Sau cấp cứu và khi cần được tư vấn thêm

Một số bệnh nhân nặng có biến chứng đi kèm, như suy thận ở một bệnh nhân trong vụ Phú Hài. Lịch tái khám và các xét nghiệm sau xuất viện do bác sĩ điều trị chỉ định. Nếu bạn muốn tìm hiểu thêm về việc theo dõi chức năng thận, có thể đọc bài kiểm tra chức năng thận định kỳ trên Olympia, hoặc xem lịch khám bệnh theo tuần để chọn buổi khám phù hợp.

Với cảm giác khó thở, tức ngực hoặc các dấu hiệu hô hấp bất thường khác không liên quan đến bữa ăn, bạn có thể tham khảo thêm cảnh báo các dấu hiệu cần khám đường hô hấp ngay.

Câu hỏi thường gặp về ngộ độc cá nóc

×