Insulin được ví như “chìa khóa” mở cửa tế bào, giúp cơ thể chuyển hóa đường (glucose) thành năng lượng. Khi tuyến tụy không sản xuất đủ insulin hoặc cơ thể sử dụng không hiệu quả, sức khỏe sẽ đối mặt với nhiều rủi ro nghiêm trọng. Vậy cụ thể bệnh nào do thiếu insulin gây ra và làm thế nào để nhận biết sớm?
Bài viết dưới đây sẽ cung cấp kiến thức y khoa chuyên sâu, giúp bạn hiểu rõ cơ chế, biến chứng và hướng điều trị phù hợp.
Vai trò của Insulin đối với cơ thể
Trước khi tìm hiểu bệnh nào do thiếu insulin gây ra, chúng ta cần hiểu vai trò của hormone này. Insulin là hormone duy nhất trong cơ thể có tác dụng làm hạ đường máu. Nó được tiết ra bởi tế bào beta của tuyến tụy với chức năng:
-
Đưa glucose từ máu vào trong tế bào để tạo năng lượng.
-
Ức chế quá trình tạo đường mới tại gan.
-
Tổng hợp dự trữ năng lượng dưới dạng glycogen và mô mỡ.
Khi thiếu hụt insulin, đường không thể vào tế bào sẽ tích tụ trong máu, gây ra tình trạng tăng đường huyết mạn tính – nguồn gốc của bệnh đái tháo đường.
Vai trò của Insulin đối với cơ thể
Giải đáp: Bệnh nào do thiếu insulin gây ra?
Sự thiếu hụt insulin có thể là tuyệt đối (tuyến tụy hỏng hoàn toàn) hoặc tương đối (tuyến tụy suy yếu kết hợp với kháng insulin). Dưới đây là các bệnh lý điển hình:
2.1. Đái tháo đường Type 1 (Thiếu hụt tuyệt đối)
Đây là bệnh lý điển hình nhất liên quan đến việc thiếu insulin.
-
Cơ chế: Hệ miễn dịch tấn công nhầm và phá hủy các tế bào beta tuyến tụy. Tuyến tụy mất hoàn toàn khả năng sản xuất insulin.
-
Đối tượng: Thường gặp ở trẻ em và người trẻ tuổi, nhưng vẫn có thể xuất hiện ở người lớn.
-
Điều trị: Bắt buộc phải tiêm insulin suốt đời để duy trì sự sống.
2.2. Đái tháo đường Type 2 (Thiếu hụt tương đối)
Đái tháo đường Type 2 là bệnh phổ biến nhất hiện nay.
-
Cơ chế: Ban đầu, cơ thể bị “kháng insulin” (insulin có nhưng hoạt động kém hiệu quả). Để bù đắp, tuyến tụy phải làm việc quá sức để tiết nhiều insulin hơn. Theo thời gian, tuyến tụy suy kiệt dẫn đến thiếu hụt insulin thực sự.
-
Yếu tố nguy cơ: Thừa cân, béo phì, ít vận động, chế độ ăn nhiều đường và tiền sử gia đình.
2.3. Nhiễm toan Ceton (Biến chứng cấp tính)
Khi trả lời câu hỏi bệnh nào do thiếu insulin gây ra, không thể bỏ qua nhiễm toan ceton. Đây là một biến chứng cấp cứu nguy hiểm.
-
Nguyên nhân: Khi thiếu insulin trầm trọng, cơ thể không dùng được đường nên phải phân hủy mỡ để lấy năng lượng. Quá trình này sinh ra “thể ceton” (xeton) có tính axit.
-
Hậu quả: Làm máu bị nhiễm toan (axit hóa), gây mất nước, rối loạn điện giải, hôn mê và có thể tử vong nếu không cấp cứu kịp thời.
Các biến chứng nguy hiểm khi thiếu Insulin kéo dài
Nếu tình trạng thiếu insulin không được kiểm soát, lượng đường trong máu tăng cao kéo dài sẽ gây tổn thương đa cơ quan:
-
Bệnh tim mạch: Tăng nguy cơ xơ vữa động mạch, cao huyết áp, nhồi máu cơ tim và đột quỵ.
-
Tổn thương thần kinh: Gây tê bì, đau rát hoặc mất cảm giác ở tay chân. Ở nam giới có thể gây rối loạn cương dương.
-
Bệnh thận (Suy thận): Đường huyết cao làm hỏng các mạch máu nhỏ tại thận, dẫn đến suy thận mạn, buộc phải chạy thận hoặc ghép thận.
-
Tổn thương mắt (Bệnh võng mạc): Gây xuất huyết võng mạc, đục thủy tinh thể, tăng nhãn áp và nguy cơ mù lòa.
-
Biến chứng bàn chân: Vết thương khó lành do mạch máu và thần kinh bị tổn thương, nguy cơ nhiễm trùng cao, thậm chí phải đoạn chi.
Các biến chứng nguy hiểm khi thiếu Insulin kéo dài
Chẩn đoán và Điều trị
Để xác định chính xác mức độ thiếu hụt insulin và loại bệnh đái tháo đường, bạn cần thực hiện các xét nghiệm chuyên sâu như:
-
Đường huyết lúc đói (Fasting Plasma Glucose).
-
Chỉ số HbA1c (phản ánh đường huyết trung bình trong 3 tháng).
-
Nghiệm pháp dung nạp Glucose (OGTT).
Lời khuyên: Việc chẩn đoán sớm đóng vai trò then chốt trong việc ngăn ngừa biến chứng. Bạn nên thực hiện khám sức khỏe định kỳ tại các cơ sở y tế uy tín. Nếu bạn đang sinh sống hoặc du lịch tại khu vực miền Trung, Phòng khám Đa khoa Olympia tại Nha Trang là một địa chỉ tin cậy với trang thiết bị hiện đại giúp chẩn đoán chính xác và tư vấn phác đồ điều trị đái tháo đường hiệu quả.
Phương pháp điều trị:
-
Thay đổi lối sống: Chế độ ăn lành mạnh (giảm tinh bột, tăng chất xơ), tập thể dục ít nhất 30 phút/ngày.
-
Dùng thuốc: Thuốc uống hạ đường huyết (đối với Type 2).
-
Liệu pháp Insulin: Tiêm insulin (bắt buộc với Type 1, và Type 2 giai đoạn muộn hoặc khi có biến chứng cấp tính).
Câu hỏi thường gặp (FAQ)
5.1. Người bị đái tháo đường Type 2 có bao giờ bị thiếu insulin không?
Có. Ở giai đoạn muộn của bệnh đái tháo đường Type 2, tuyến tụy bị suy kiệt (“burnout”) và giảm khả năng tiết insulin đáng kể. Lúc này, bệnh nhân cần tiêm insulin để kiểm soát đường huyết giống như Type 1.
5.2. Làm sao để nhận biết cơ thể đang thiếu insulin?
Các dấu hiệu điển hình bao gồm:
-
Khát nước liên tục, uống nhiều.
-
Đi tiểu nhiều lần (đặc biệt là ban đêm).
-
Sụt cân nhanh không rõ nguyên nhân.
-
Mệt mỏi, mờ mắt.
-
Vết thương lâu lành.
5.3. Thiếu insulin có chữa khỏi hoàn toàn được không?
-
Với Type 1: Hiện chưa có cách chữa khỏi hoàn toàn, bệnh nhân cần bổ sung insulin suốt đời.
-
Với Type 2: Có thể kiểm soát tốt và đưa đường huyết về mức bình thường thông qua lối sống và thuốc, nhưng cần theo dõi liên tục để tránh tái phát hoặc biến chứng.
Nguồn tham khảo:
-
Thông tin y khoa về Đái tháo đường – Cổng thông tin Medinet (Sở Y tế TP.HCM).
-
Các nghiên cứu về cơ chế bệnh sinh đái tháo đường và biến chứng (Vinmec).
