Đặt lịch
Một học sinh 12 tuổi bắt đầu bằng những triệu chứng nghe rất quen: sốt, đau họng, đau đầu. Hai ngày sau, em nhập viện với chẩn đoán viêm màng não. Nếu chỉ nhìn vào ngày đầu tiên, rất khó ai nghĩ đó là điều gì khác ngoài một đợt cảm thông thường.
Điều khiến nhiều gia đình giật mình hơn: em đã tiêm một mũi vắc xin não mô cầu từ trước. Vậy làm sao phân biệt một cơn sốt thường với dấu hiệu cần đi khám ngay? Và tiêm rồi thì đã yên tâm chưa?
Dưới đây là những gì cơ quan y tế đã công bố về viêm não mô cầu, tách riêng điều đã được xác nhận với những điều cần theo dõi thêm.
Tình hình hiện nay: điều cơ quan y tế đã công bố
Theo Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP.HCM (HCDC), ngày 21/10/2026 thành phố thông tin ca mắc não mô cầu thứ 5 trong khoảng một tuần, đều là học sinh. Diễn tiến của ca này như sau:
- 13/10: nam sinh 12 tuổi (học Trường TH-THCS-THPT Ngô Thời Nhiệm) khởi phát sốt, đau họng, đau đầu.
- 15/10: nhập Bệnh viện Nhi đồng 2 với chẩn đoán viêm màng não.
- 20-21/10: PCR dịch não tủy dương tính với vi khuẩn não mô cầu, xác định nhóm huyết thanh B. Trước đó em đã tiêm một mũi vắc xin phòng nhóm A, C, Y, W nhưng chưa tiêm vắc xin nhóm B.
- 21/10: bệnh nhi hết sốt, không nôn, đau đầu giảm, tiếp tục điều trị. 99 người tiếp xúc gần ở gia đình và trường học được uống kháng sinh dự phòng, theo dõi sức khỏe 10 ngày kể từ lần tiếp xúc cuối.
Trước đó, từ ngày 14/10, TP.HCM đã ghi nhận chùm 4 ca mắc não mô cầu nhóm B tại một trường THCS ở xã Hiệp Phước, trong đó một học sinh tử vong ngày 14/10. Theo thông tin được công bố, tổng số người được cấp kháng sinh dự phòng đã lên đến 2.031 người.
Viêm não mô cầu là gì?
Trong đời thường, nhiều người gọi là "viêm não mô cầu". Theo cách gọi của Bộ Y tế, thể thường gặp là viêm màng não do não mô cầu: bệnh truyền nhiễm cấp tính do vi khuẩn não mô cầu (Neisseria meningitidis) gây ra. Ngoài viêm màng não, vi khuẩn này còn có thể gây nhiễm khuẩn huyết, viêm phổi và một số thể xâm lấn khác.
5 nhóm huyết thanh quan trọng: A, B, C, W, Y
Mỗi nhóm có kháng nguyên riêng. Miễn dịch sau nhiễm hoặc sau tiêm một nhóm mang tính đặc hiệu theo nhóm đó, nên không tạo bảo vệ chéo sang các nhóm còn lại.
Giai đoạn đầu, bệnh có thể chỉ biểu hiện sốt, đau đầu, đau họng, buồn nôn hoặc nôn, dễ nhầm với nhiễm trùng thông thường. Theo VNVC, bệnh có thể chuyển nặng rất nhanh, thậm chí trong vòng 24 giờ kể từ khi có triệu chứng. Cũng theo số liệu mà đơn vị này dẫn ra, khoảng 10-15% người mắc thể xâm lấn tử vong dù được điều trị, và khoảng 1/5 người sống sót có thể để lại di chứng như tổn thương não, mất thính lực hoặc suy giảm chức năng thận.
Viêm não mô cầu lây qua đường nào?
Theo Bộ Y tế, bệnh lây chủ yếu qua tiếp xúc trực tiếp đường hô hấp, với các giọt bắn từ nước bọt chứa vi khuẩn của người nhiễm sang mũi họng người cảm nhiễm. Lây qua đồ vật là hiếm xảy ra.
Sống cùng nhà; tiếp xúc gần kéo dài; hôn hoặc tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết miệng, mũi; trò chuyện sát mặt, ho hoặc hắt hơi trong không gian kín, đông người, thông khí kém.
Lây qua đồ vật. Dù vậy, việc không dùng chung ly, chai nước và vật dụng tiếp xúc trực tiếp với miệng vẫn được khuyến cáo vì có thể giảm tiếp xúc với dịch tiết.
Vi khuẩn não mô cầu có thể có mặt ở mũi họng của người khỏe mạnh mà không gây triệu chứng. Tỷ lệ người lành mang vi khuẩn trong cộng đồng ước tính khoảng 5-25%. Vì vậy, chỉ nhận biết người đang có triệu chứng là chưa đủ để loại trừ nguy cơ lây.
Dấu hiệu viêm não mô cầu cần đưa trẻ đi khám ngay
Đến cơ sở y tế ngay khi có:
- Sốt cao kèm đau đầu dữ dội
- Nôn
- Cứng cổ
- Lừ đừ, li bì
- Ban xuất huyết (các chấm hoặc mảng xuất huyết dưới da)
Sốt là triệu chứng chung của rất nhiều bệnh, và không thể tự xác định nguyên nhân tại nhà. Điều quan trọng là theo dõi sát và đi khám khi có các dấu hiệu trên hoặc khi tình trạng diễn tiến nặng.
Với trẻ nhỏ, nếu bé đang sốt kèm vẻ mệt lả bất thường, bạn nên để bác sĩ đánh giá sớm. Tham khảo thêm bài 5 bệnh thường gặp ở trẻ em và cách nhận biết hoặc đặt lịch tại chuyên khoa Nhi của Olympia.
Cách phòng chống viêm màng não do não mô cầu
Bộ Y tế nêu 5 nhóm biện pháp: vệ sinh cá nhân (rửa tay thường xuyên bằng xà phòng, súc miệng, họng bằng dung dịch sát khuẩn mũi họng thông thường); ăn uống đủ chất, luyện tập, nâng cao thể trạng; vệ sinh, thông khí nơi ở và nơi làm việc; chủ động tiêm vắc xin phòng bệnh; và đi khám hoặc báo cơ quan y tế gần nhất khi nghi ngờ mắc bệnh.
Ở nhà và ở lớp, những thói quen cụ thể gồm che miệng và mũi khi ho hoặc hắt hơi, không dùng chung ly và chai nước, giữ phòng học thông thoáng, vệ sinh khu sinh hoạt chung. Người đang sốt hoặc có triệu chứng hô hấp nên hạn chế tiếp xúc gần với người khác.
Con sốt, đau họng sáng nay: nên làm gì?
Cho bé nghỉ ở nhà, hạn chế tiếp xúc gần với người khác, theo dõi sát các dấu hiệu ở khung cảnh báo phía trên. Nếu xuất hiện dấu hiệu nặng hoặc bạn không yên tâm, đưa bé đến cơ sở y tế. Đừng tự mua kháng sinh cho con.
Vắc xin não mô cầu: tiêm một loại đã đủ chưa?
Vì sao trẻ đã tiêm ACYW vẫn có thể mắc nhóm B?
Mỗi nhóm huyết thanh có đặc điểm kháng nguyên riêng và miễn dịch mang tính đặc hiệu theo nhóm. Vắc xin ACYW giúp phòng các nhóm A, C, Y, W nhưng không bảo vệ nhóm B; ngược lại, vắc xin nhóm B không thay thế vắc xin ACYW. Vì vậy, tiêm một loại không đồng nghĩa đã được bảo vệ trước cả 5 nhóm.
Phụ huynh nên mang sổ tiêm chủng của trẻ đến cơ sở tiêm chủng để nhân viên y tế xác định loại vắc xin, liều còn thiếu và phạm vi phòng bệnh phù hợp với độ tuổi, theo hướng dẫn sử dụng của từng vắc xin. Theo bác sĩ Viện Pasteur TP.HCM, vắc xin có thể tiêm từ 2 tháng tuổi trở lên tùy loại, số mũi từ 1 đến 3 tùy loại và độ tuổi; phản ứng thường gặp nhẹ như đau, đỏ chỗ tiêm và thường tự hết sau vài ngày.
Bảng dưới đây tổng hợp các loại vắc xin não mô cầu theo thông tin Hệ thống Tiêm chủng VNVC công bố ngày 22/10/2026 (đối tượng chỉ định có thể thay đổi theo hướng dẫn của nhà sản xuất và cơ quan quản lý):
| Tên vắc xin | Nhóm huyết thanh | Đối tượng chỉ định |
|---|---|---|
| Bexsero (Ý) | Nhóm B | Trẻ từ 2 tháng tuổi đến 50 tuổi |
| VA-Mengoc BC (Cuba) | Nhóm B, C | Trẻ từ 6 tháng tuổi đến 45 tuổi |
| MenQuadfi (Mỹ) | Nhóm A, C, W, Y | Trẻ từ 6 tuần tuổi trở lên và người lớn |
| Nimenrix (Bỉ) | Nhóm A, C, W, Y | Trẻ từ 6 tuần tuổi trở lên và người lớn |
Nếu bạn muốn tìm hiểu thêm về vai trò của tiêm chủng trong phòng bệnh, có thể đọc bài tầm quan trọng và lợi ích của tiêm vắc xin HPV.
Kháng sinh dự phòng: khi nào, và không phải để thay vắc xin
Chỉ dùng khi cơ quan y tế chỉ định
Người từng tiếp xúc gần với ca bệnh cần làm theo hướng dẫn của cơ quan y tế về theo dõi sức khỏe và dùng kháng sinh dự phòng khi được chỉ định. Không tự ý mua hoặc sử dụng kháng sinh. Kháng sinh dự phòng chỉ dành cho trường hợp được cơ quan y tế đánh giá phù hợp và không thay thế tiêm chủng.
Về nguyên tắc dùng kháng sinh an toàn cho trẻ, bạn có thể đọc thêm lựa chọn kháng sinh cho trẻ em như thế nào.
Câu hỏi thường gặp về viêm não mô cầu
Theo Bộ Y tế, bệnh chủ yếu lây qua giọt bắn đường hô hấp khi tiếp xúc trực tiếp; lây qua đồ vật là hiếm xảy ra.
Miễn dịch đặc hiệu theo từng nhóm huyết thanh nên tiêm một loại chưa bảo vệ cả 5 nhóm. Bạn nên mang sổ tiêm chủng và trao đổi với nhân viên y tế để biết trẻ còn thiếu loại hoặc liều nào. Theo VNVC, vắc xin nhóm B và ACWY có thể tiêm trong cùng một buổi khi phù hợp với hướng dẫn sử dụng và chỉ định của nhân viên y tế.
Phần lớn người mang vi khuẩn không phát triển thành bệnh xâm lấn, nhưng vi khuẩn vẫn có thể lây truyền trong điều kiện tiếp xúc phù hợp.
Không thể kết luận như vậy. Sốt và đau họng gặp trong rất nhiều bệnh. Hãy theo dõi các dấu hiệu cảnh báo (sốt cao kèm đau đầu dữ dội, nôn, cứng cổ, lừ đừ li bì, ban xuất huyết) và đưa trẻ đi khám khi có các dấu hiệu này hoặc khi bạn lo lắng.
Thực hiện theo hướng dẫn của cơ quan y tế: theo dõi sức khỏe (với ca tại TP.HCM là 10 ngày kể từ lần tiếp xúc cuối) và dùng kháng sinh dự phòng khi được chỉ định. Không tự mua kháng sinh.
Tài liệu tham khảo & tư vấn chuyên môn
Tư vấn chuyên môn: BS. CKII. Lê Hữu Đồng
- Bộ Y tế: infographic "Cách phòng chống viêm màng não do não mô cầu" và "Phương thức lây truyền".
- VNVC: "Ca não mô cầu thứ 5 tại TP.HCM ở học sinh", đăng 22/10/2026 (bác sĩ tham vấn: BS.CKI Nguyễn Tiến Đạo). vnvc.vn
- Tuổi Trẻ: "HCDC công bố ca não mô cầu thứ 5, gần trăm người tiếp xúc gần phải uống kháng sinh dự phòng", 21/10/2026. tuoitre.vn
- Tuổi Trẻ: "Người dân đi tiêm vắc xin não mô cầu tăng 3-8 lần, cần lưu ý gì?" (chuyên gia Viện Pasteur TP.HCM). tuoitre.vn
- Ảnh: Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP.HCM cung cấp; Thu Hiền.
Bạn còn băn khoăn về viêm não mô cầu?
Chọn một câu hỏi gợi ý hoặc tự viết câu hỏi của bạn, sao chép rồi gửi cho Olympia qua Messenger hoặc Zalo. Vui lòng không gửi thông tin cá nhân nhạy cảm như số CCCD.
Khi bấm Gửi, câu hỏi sẽ được sao chép sẵn; bạn chỉ cần dán vào khung chat. Nếu có dấu hiệu cảnh báo (sốt cao kèm đau đầu dữ dội, nôn, cứng cổ, lừ đừ, ban xuất huyết), hãy đến cơ sở y tế gần nhất ngay, đừng chờ phản hồi tin nhắn.
