Thấy người đang đuối nước: vì sao không nên lao xuống ngay, và nên làm gì thay thế?

Khoảng 21 giờ 30 tối 18/10, trên hồ Định Công (Hà Nội), một người đàn ông ngã khỏi chiếc thuyền nhỏ và ra tín hiệu cầu cứu. Một người khác đang câu cá trên bờ kè thấy vậy, nhảy xuống ngay. Gần hai giờ sau, lực lượng cứu hộ tìm thấy thi thể cả hai.

Đứng trên bờ, hầu như ai cũng muốn làm điều tương tự. Nhưng vì sao phản xạ lao xuống cứu người, một phản xạ rất đáng quý, lại có thể đặt chính người cứu vào nguy hiểm? Và nếu không nhảy xuống, bạn còn làm được gì trong những giây đầu tiên?

Hồ, ao, sông ban đêm: tầm nhìn kém và khó cứu hộ (hình minh họa)

Đuối nước nghiêm trọng đến mức nào?

Theo thông tin Cục Bà mẹ và Trẻ em (Bộ Y tế) và WHO Việt Nam công bố ngày 25/07/2025, năm 2021 thế giới ghi nhận khoảng 300.000 ca tử vong do đuối nước. Riêng Việt Nam là 4.019 ca, trong đó 40% là trẻ em dưới 14 tuổi.

Đuối nước thường không giống những gì ta thấy trên phim

Trong phim, người đuối nước vùng vẫy, la hét. Ngoài đời, theo các hướng dẫn an toàn nước phổ biến (trích dẫn chuyên gia Hội Chữ thập đỏ Mỹ), người đang đuối nước thường im lặng, khó di chuyển hay đạp nước, cố ngẩng đầu khỏi mặt nước, và không thể kêu cứu. Một người có thể chìm rất nhanh, bất kể tuổi tác hay khả năng bơi.

• Người trong nước ở tư thế gần như thẳng đứng, hai tay ép sát hai bên người.
• Đầu ngẩng cao, miệng sát mặt nước, khó phát ra tiếng.
• Cử động yếu, không tiến được về phía bờ dù đang cố gắng.
• Một người đang im lặng giữa nhóm đang chơi đùa dưới nước, đặc biệt là trẻ nhỏ.

Có người ra hiệu cầu cứu, có người không. Vì vậy, nếu bạn thấy ai đó có vẻ bất thường trong nước, hãy hành động như thể họ đang cần giúp.

Dấu hiệu nhận biết người đang gặp nguy hiểm trong nước

Vì sao lao xuống ngay có thể nguy hiểm cho chính bạn?

Người bị đuối nước thường hoảng loạn và bám vào bất cứ thứ gì chạm được. Hướng dẫn cứu hộ cộng đồng nhắc rằng chính người cứu cũng có thể bị đuối nước. Trong chuỗi sống sót khi đuối nước của AHA/AAP (2024), bước đưa người ra khỏi nước chỉ được khuyến cáo khi an toàn.

Khẩu quyết dễ nhớ trong nhiều chương trình an toàn nước là "Chìa hoặc ném, đừng lao xuống" (reach or throw, don't go). Nếu bắt buộc phải tiếp cận người trong nước, người được huấn luyện thường tiếp cận từ phía sau để không bị người bị nạn túm giữ.

"Chìa hoặc ném, đừng lao xuống" (hình minh họa)

Khi người bị nạn đã được đưa lên bờ

Theo cập nhật hướng dẫn hồi sức sau đuối nước của Hội Tim mạch Mỹ (AHA) và Viện Nhi khoa Mỹ (AAP) công bố tháng 11/2024, người được đưa ra khỏi nước mà không thở bình thường hoặc không tỉnh cần được xử trí như đang ngừng tim.

1. Gọi cấp cứu 115 và nhờ người mang máy sốc tim (AED) nếu nơi đó có. Không để việc đi tìm AED làm chậm hồi sức.
2. Bắt đầu hồi sức tim phổi (CPR) ngay, gồm cả thổi ngạt và ép tim, nếu bạn được huấn luyện và sẵn sàng.
3. Nếu bạn chưa được huấn luyện hoặc không thể thổi ngạt, ép ngực liên tục là lựa chọn hợp lý cho đến khi nhân viên y tế đến.
4. Dùng AED khi có, sau khi CPR đã bắt đầu; làm theo giọng hướng dẫn của máy.
5. Đưa đến bệnh viện: bất kỳ ai cần hồi sức, kể cả chỉ hỗ trợ thở, đều nên được đánh giá tại cơ sở y tế.

Đã tỉnh táo sau khi được cứu, có cần đi khám?

Nhiều người nghĩ rằng nếu nạn nhân đã ho, thở lại và nói chuyện được thì coi như xong. Thực tế, nước hoặc dịch dạ dày hít vào đường thở có thể gây tổn thương phổi, và khó thở có thể trở nặng sau nhiều giờ.

Bạn có thể từng nghe đến "đuối nước khô" hay "đuối nước thứ phát". Theo các bác sĩ nhi cấp cứu (Cleveland Clinic, 2022), đây không phải thuật ngữ y khoa chính thức, nhưng nó mô tả một thực tế: tổn thương phổi sau sự cố nước có thể xuất hiện muộn, khó thở có thể nặng lên sau khoảng 6 đến 12 giờ và sốt có thể xuất hiện trong vòng 24 giờ.

Trẻ nhỏ cần người lớn giám sát sát bên khi ở gần nước (hình minh họa)

Phòng ngừa: những việc làm được ngay hôm nay

Thông điệp của WHO Việt Nam là đuối nước hoàn toàn có thể phòng tránh. Các khuyến cáo dành cho cá nhân và gia đình gồm:

• Học bơi để tự bảo vệ mình và bảo vệ trẻ.
• Không để trẻ ở gần nước một mình, dù chỉ trong thời gian ngắn.
• Không uống rượu bia khi ở gần nguồn nước.
• Theo dõi thời tiết và điều kiện nước trước khi bơi hoặc đi thuyền.
• Mặc áo phao khi đi thuyền, đặc biệt với trẻ nhỏ.

Sau vụ việc ở hồ Định Công, cơ quan chức năng cũng đề nghị người dân chấp hành biển cấm câu cá tại hồ công cộng và khu vực hành lang bảo vệ công trình thủy lợi. Với người đi câu ban đêm hoặc đi thuyền nhỏ, một chiếc áo phao và một người đi cùng có thể tạo ra khác biệt lớn.