Đặt lịch
Sau một buổi họp kéo dài mấy tiếng, bạn đứng dậy và thấy vùng hậu môn rát, nhói lên. Nhiều người lúc này nhớ ngay đến hộp thuốc đạn còn sót trong tủ thuốc. Viên thuốc nhỏ xíu ấy lại có những "quy tắc" riêng: đặt thế nào để thuốc ở đúng chỗ, dùng được bao lâu thì nên dừng, và có đang uống loại thuốc nào dễ làm mọi chuyện rắc rối hơn không?
Hãy cùng xem điều gì giúp thuốc đặt hậu môn phát huy tác dụng, và khi nào việc tự xử lý tại nhà không còn đủ.
Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ. Mỗi chế phẩm có thành phần, liều và thời gian dùng khác nhau; luôn ưu tiên tờ hướng dẫn của đúng sản phẩm bạn đang cầm và chỉ định của bác sĩ/dược sĩ.
1. Bệnh trĩ là gì?
Trĩ là tình trạng các tĩnh mạch vùng hậu môn và trực tràng dưới bị sưng, giãn ra khi áp lực ở vùng này tăng lên. Triệu chứng thường gặp là rát, ngứa, đau, khó chịu và chảy máu khi đi cầu.
Vị trí búi trĩ nội và trĩ ngoại (bấm vào ảnh để phóng to)Những yếu tố làm tăng áp lực vùng hậu môn
Rặn mạnh khi đi cầu, ngồi lâu trên bồn cầu, táo bón hoặc tiêu chảy kéo dài.
Mang thai, thừa cân – béo phì, thường xuyên nâng vật nặng.
Ăn ít chất xơ, ngồi nhiều, ít vận động.
Nguy cơ tăng dần theo tuổi do mô nâng đỡ tĩnh mạch yếu đi; quan hệ qua đường hậu môn cũng là yếu tố được ghi nhận.
Trĩ nội và trĩ ngoại: khác nhau thế nào?
| Trĩ nội | Trĩ ngoại | |
|---|---|---|
| Vị trí | Bên trong trực tràng | Dưới da quanh hậu môn |
| Cảm giác | Thường ít đau, khó nhận biết cho đến khi chảy máu hoặc búi trĩ sa ra ngoài | Có thể ngứa, rát, đau, sưng |
| Dấu hiệu hay gặp | Máu đỏ tươi dính giấy vệ sinh hoặc trong bồn cầu | Đau nhiều, đột ngột, xuất hiện cục cứng có thể tím nếu có huyết khối |
Chảy máu trực tràng còn có thể gặp ở các bệnh lý khác của đại – trực tràng và hậu môn. Nếu thói quen đi cầu hoặc màu sắc, độ đặc của phân thay đổi, hoặc chảy máu kéo dài, hãy đi khám để được đánh giá thay vì chỉ dùng thuốc.
2. Những ai dễ bị trĩ?
Trĩ rất phổ biến và có thể gặp ở nhiều đối tượng. Những nhóm dễ gặp hơn gồm:
Phụ nữ mang thai (áp lực từ thai nhi lên vùng hậu môn)
Người ngồi nhiều, ngồi lâu trên bồn cầu
Người thừa cân, béo phì hoặc táo bón kéo dài
Người lớn tuổi
Người thường nâng vật nặng, ăn ít chất xơ
Muốn đọc kỹ hơn về yếu tố nguy cơ, bạn có thể xem bài các yếu tố nguy cơ gây bệnh trĩ, nguyên nhân và cách phòng ngừa trên website Olympia.
Nguy cơ bị trĩ tăng dần theo tuổi, vì các mô nâng đỡ tĩnh mạch ở trực tràng và hậu môn yếu đi và giãn ra theo thời gian. (Nguồn: Mayo Clinic)
3. Thuốc đạn đặt hậu môn và bệnh trĩ
Thuốc đạn (viên đặt) được bào chế ở dạng rắn, tan ra ở nhiệt độ cơ thể sau khi đưa vào trực tràng. Thuốc tác động tại chỗ, thường nhằm giảm đau, giảm ngứa và dịu vùng viêm.
Thành phần mỗi loại một khác. Các chế phẩm không cần kê đơn thường chứa hydrocortisone, hazel phù thủy (witch hazel) hoặc lidocaine để giảm đau và ngứa (theo Mayo Clinic). Một số sản phẩm khác kết hợp hoạt chất trợ tĩnh mạch và giảm co thắt, ví dụ thuốc Proctolog mà Olympia đã giới thiệu ở bài hướng dẫn sử dụng Proctolog đặt hậu môn.
Một số sản phẩm thảo dược (như chiết xuất cây phỉ, dầu dừa) được dùng hỗ trợ cho trĩ nhẹ. Chưa có nguồn chúng tôi đã đọc cho thấy hiệu quả mạnh tương đương thuốc có hoạt chất đặc trị. Bạn nên hỏi dược sĩ trước khi thay thế thuốc bác sĩ đã kê.
4. Cách đặt thuốc trĩ ở hậu môn
Tư thế nằm nghiêng, chân trên co về phía bụng (bấm để phóng to)- Rửa tay sạch bằng xà phòng trước khi bắt đầu.
- Làm cứng thuốc nếu thuốc mềm: để thuốc trong tủ lạnh hoặc giữ dưới vòi nước mát vài phút.
- Bóc vỏ thuốc: tháo lớp màng bọc bên ngoài.
- Chia đôi viên (chỉ khi bác sĩ yêu cầu): nếu được chỉ định dùng 1/2 viên, cắt dọc viên thuốc bằng dao sạch.
- Đeo găng tay sạch để hạn chế nhiễm khuẩn.
- Bôi trơn đầu viên thuốc bằng chất bôi trơn tan trong nước.
- Nằm nghiêng về một bên, chân trên co lên về phía bụng.
- Đưa thuốc vào hậu môn nhẹ nhàng bằng ngón tay.
- Giữ nguyên vị trí: khép hai mông trong khoảng 30 giây để thuốc không bị đẩy ra, sau đó nằm yên theo hướng dẫn của sản phẩm.
- Vệ sinh: bỏ vỏ thuốc và găng tay vào thùng rác, rồi rửa tay sạch.
Nhiều hướng dẫn khuyên đặt thuốc sau khi đã đi cầu và vệ sinh sạch, và có thể đặt buổi tối trước khi ngủ để thuốc ở yên trong trực tràng lâu hơn. Hãy làm theo đúng tờ hướng dẫn của sản phẩm bạn dùng.
5. Lưu ý khi dùng thuốc đạn điều trị trĩ
Không tự tăng hoặc giảm liều khi chưa có chỉ định của bác sĩ.
Đau rát tăng, ngứa nhiều, chảy máu nhiều hoặc rối loạn tiêu hóa: hãy liên hệ bác sĩ.
Ăn nhiều chất xơ, uống đủ nước, vận động đều, tránh ngồi lâu.
Tác dụng phụ, chống chỉ định và thời gian dùng
Tác dụng phụ có thể gặp
Ngoài đau rát, ngứa, chảy máu hoặc rối loạn tiêu hóa, thuốc đặt hậu môn có thể gây kích ứng tại chỗ, phát ban, dị ứng da hoặc đau bụng. Trường hợp hiếm gặp có thể xuất hiện biểu hiện dị ứng nặng như khó thở.
Nếu có triệu chứng nghiêm trọng, hãy ngừng thuốc và liên hệ bác sĩ hoặc cơ sở y tế ngay.
Ai cần thận trọng hoặc không nên tự ý dùng?
Người mẫn cảm với thành phần của thuốc, hoặc đang có nhiễm trùng tại vùng hậu môn – trực tràng, không nên dùng khi chưa có chỉ định cụ thể của bác sĩ.
Trẻ em, phụ nữ mang thai và người lớn tuổi cần được bác sĩ/dược sĩ tư vấn liều và thời gian dùng phù hợp trước khi dùng.
Nên dùng trong bao lâu?
Thuốc đặt trĩ thường chỉ dùng ngắn ngày. Với Proctolog, bài hướng dẫn của Olympia ghi điều trị ngắn hạn không quá 7–10 ngày; mỗi sản phẩm khác có thể khác, vì vậy hãy đọc kỹ hướng dẫn của đúng loại bạn dùng.
Nếu triệu chứng không cải thiện sau khoảng một tuần tự chăm sóc tại nhà, hãy đi khám. Dùng kéo dài mà không có giám sát y tế có thể không có lợi, ví dụ hydrocortisone dùng quá một tuần có thể làm mỏng da (theo Mayo Clinic).
6. Tương tác thuốc khi dùng thuốc đạn hậu môn điều trị trĩ
Khi đang dùng thuốc điều trị bệnh khác, bạn nên báo cho bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi đặt thuốc trĩ. Mức độ cần lưu ý phụ thuộc vào hoạt chất cụ thể của từng loại, nên các nhóm dưới đây là những nhóm cần hỏi, chưa phải kết luận chắc chắn cho mọi sản phẩm.
1. Thuốc chống đông máu
Ví dụ: Warfarin, Heparin, Aspirin (liều cao).
Điều cần lưu ý: thuốc chống đông làm máu khó đông hơn, nên có thể khiến trĩ đang tổn thương chảy máu nhiều hoặc lâu cầm hơn.
Khuyến cáo: nếu bạn đang dùng thuốc chống đông, hãy hỏi bác sĩ trước khi dùng thuốc đặt trĩ; đừng tự ngừng thuốc chống đông.
2. Thuốc kháng viêm không steroid (NSAIDs)
Ví dụ: Ibuprofen, Naproxen, Diclofenac.
Điều cần lưu ý: NSAIDs có thể làm tăng nguy cơ chảy máu đường tiêu hóa. Người đang có trĩ chảy máu nên hỏi bác sĩ trước khi dùng chung.
Khuyến cáo: nếu cần giảm đau, hãy hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ để chọn thuốc phù hợp thay vì tự kết hợp.
3. Thuốc điều trị tăng huyết áp và thuốc tim mạch
Ví dụ: Enalapril, Lisinopril, Amlodipine.
Điều cần lưu ý: chúng tôi chưa dẫn được nguồn cho thấy nhóm này làm giảm hiệu quả thuốc đặt trĩ. Tuy vậy, người có bệnh nền tim mạch thường dùng nhiều thuốc cùng lúc, nên bác sĩ/dược sĩ cần biết toàn bộ danh sách thuốc để đánh giá an toàn.
Khuyến cáo: mang theo toàn bộ đơn thuốc đang dùng khi đi khám trĩ.
4. Thuốc nhuận tràng hoặc làm mềm phân
Ví dụ: Docusate, Bisacodyl, Lactulose.
Điều cần lưu ý: táo bón là yếu tố làm trĩ nặng thêm nên làm mềm phân thường là một phần của điều trị. Ngược lại, tiêu chảy kéo dài cũng là yếu tố nguy cơ của trĩ, nên dùng nhuận tràng mạnh hoặc lặp lại mà không có chỉ định có thể phản tác dụng.
Khuyến cáo: hỏi bác sĩ/dược sĩ để chọn loại và thời gian dùng phù hợp.
5. Thuốc chống co thắt, giảm đau cơ trơn
Ví dụ: Hyoscine, Drotaverine.
Điều cần lưu ý: bài hướng dẫn Proctolog của Olympia đã nêu cần thận trọng khi phối hợp nhiều thuốc tác động lên đường tiêu hóa. Chưa có nguồn chúng tôi đã đọc nêu cụ thể mức độ tương tác của nhóm này với thuốc đặt trĩ.
Khuyến cáo: hỏi dược sĩ trước khi dùng kèm.
6. Thuốc kháng sinh
Ví dụ: Amoxicillin, Ciprofloxacin, Metronidazole.
Điều cần lưu ý: kháng sinh có thể gây tiêu chảy ở một số người, mà tiêu chảy kéo dài lại là yếu tố làm trĩ kích ứng thêm.
Khuyến cáo: báo cho bác sĩ nếu bạn đang dùng kháng sinh trước khi bắt đầu thuốc đặt trĩ.
Cách hạn chế rủi ro tương tác
Kể cả thuốc, thảo dược và thực phẩm chức năng đang dùng.
Không tự kết hợp thuốc đặt trĩ với thuốc khác khi chưa được tư vấn.
Chảy máu, đau bụng hoặc ngứa rát bất thường sau khi dùng: ngừng thuốc và liên hệ bác sĩ.
Nếu bạn là nhân viên y tế hoặc dược sĩ, có thể dùng công cụ kiểm tra tương tác thuốc của Olympia để tra cứu nhanh các cặp thuốc đang phối hợp.
Mang theo danh sách thuốc đang dùng khi hỏi dược sĩ (bấm để phóng to)7. Vệ sinh cá nhân và phòng ngừa trĩ tái phát
Chọn loại không hương liệu, lau nhẹ nhàng, tránh chà mạnh gây tổn thương vùng hậu môn.
Khi vùng hậu môn quá nhạy cảm, có thể dùng khăn ướt không hương liệu để làm sạch nhẹ nhàng.
Ngâm hậu môn trong nước ấm khoảng 10–15 phút, 2–3 lần mỗi ngày giúp dịu cơn đau và giảm sưng (theo Mayo Clinic).
Nhất là ngồi lâu trên bồn cầu. Nếu công việc phải ngồi nhiều, hãy đứng dậy đi lại vài phút mỗi giờ.
Giúp ngừa táo bón và giảm áp lực lên tĩnh mạch vùng hậu môn; đi bộ, bơi lội hoặc yoga nhẹ là lựa chọn phù hợp.
Hạn chế rặn mạnh khi đi cầu để giảm áp lực lên búi trĩ.
Ăn uống để phòng tái phát
| Việc nên làm | Gợi ý cụ thể |
|---|---|
| Ăn đủ chất xơ | Rau củ, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, các loại đậu. Cleveland Clinic nêu mức khoảng 25–38 g chất xơ mỗi ngày cho đa số người trưởng thành; nên tăng từ từ để tránh đầy hơi. |
| Uống đủ nước | Giúp phân mềm, dễ đi hơn. Mayo Clinic gợi ý khoảng 6–8 ly mỗi ngày; người có bệnh tim, thận cần theo lời bác sĩ về lượng nước. |
| Hạn chế rượu bia | Mayo Clinic có nhắc việc hạn chế rượu bia trong phòng ngừa. |
Chất xơ, nước và vận động: ba trụ cột phòng trĩ tái phát (bấm để phóng to)Hydrocortisone là một corticosteroid; theo Mayo Clinic, dùng quá một tuần có thể làm mỏng da. Đây là một lý do khiến thuốc đặt, thuốc bôi trĩ có corticoid thường chỉ dùng ngắn ngày.
8. Khi nào thuốc đặt là chưa đủ?
Thuốc đặt chủ yếu giúp giảm triệu chứng như đau, ngứa, khó chịu; phù hợp hơn khi trĩ còn nhẹ. Khi búi trĩ lớn, sa ra ngoài và khó tự co lại, thuốc có thể chỉ làm dịu tạm thời.
Thắt trĩ bằng dây thun, tiêm xơ, đông đốt (laser, hồng ngoại, nhiệt) cho trĩ nội phù hợp; thủ thuật lấy cục máu đông trong trĩ ngoại hiệu quả nhất khi làm trong vòng 72 giờ.
Cắt trĩ thường được cân nhắc với trĩ nặng hoặc tái phát, khi các cách điều trị khác không hiệu quả.
• Triệu chứng không cải thiện sau khoảng một tuần chăm sóc tại nhà.
• Đau nhiều, chảy máu nhiều, hoặc thói quen đi cầu, màu sắc, độ đặc của phân thay đổi.
• Kèm sốt, ớn lạnh, buồn nôn hoặc nôn.
Đến cơ sở cấp cứu ngay nếu chảy máu trực tràng nhiều, hoặc kèm choáng váng, chóng mặt, hoa mắt, ngất.
Tại Olympia, bạn có thể tìm hiểu chuyên khoa Ngoại khoa và dịch vụ nội soi khi cần được khám và đánh giá vùng hậu môn – trực tràng, hoặc đặt lịch khám chuyên khoa để được bác sĩ tư vấn.
Hai hộp thuốc cùng gọi là "thuốc đạn trị trĩ" có thể khác nhau hoàn toàn về hoạt chất. Một số chứa corticosteroid (như hydrocortisone) để giảm viêm, một số chứa thuốc gây tê tại chỗ (lidocaine) để giảm đau, số khác dựa vào hoạt chất trợ tĩnh mạch hay giảm co thắt. Vì vậy hai điều đáng kiểm tra đầu tiên là hoạt chất và thời gian dùng tối đa ghi trên hướng dẫn.
Điều thứ hai là phân biệt "giảm triệu chứng" và "giải quyết nguyên nhân". Thuốc đặt làm dịu vùng viêm, nhưng nguyên nhân nền như táo bón, rặn mạnh, ngồi lâu vẫn cần được xử lý. Điều thứ ba, và quan trọng nhất, là không mặc định mọi chảy máu hậu môn là trĩ: các chuyên gia của Mayo Clinic nhấn mạnh việc đi khám khi có chảy máu, hoặc khi phân thay đổi về thói quen, màu sắc, độ đặc, vì đây có thể là dấu hiệu của bệnh lý khác ở đại – trực tràng.
Có thể bạn quan tâm
Tài liệu tham khảo
- Mayo Clinic. Hemorrhoids – Symptoms and causes.
- Mayo Clinic. Hemorrhoids – Diagnosis and treatment.
- Cleveland Clinic. Hemorrhoids: Treatment, Symptoms, Causes & Prevention.
- Davis BR, et al. The American Society of Colon and Rectal Surgeons Clinical Practice Guidelines for the Management of Hemorrhoids. Dis Colon Rectum. 2018. PubMed 29420423.
- Phòng khám Đa khoa Olympia. Hướng dẫn chi tiết cách sử dụng thuốc Proctolog đặt hậu môn.
Bạn còn băn khoăn? Hỏi Olympia
Chọn một câu hỏi gợi ý, bấm "Sao chép câu hỏi" rồi gửi qua Messenger hoặc Zalo của phòng khám. Bạn cũng có thể sửa lại câu hỏi theo tình trạng của mình.
Thông tin chỉ mang tính tham khảo, không thay thế khám và chỉ định của bác sĩ.
Bệnh trĩ là một bệnh lý phổ biến, có thể gây ra nhiều khó chịu như đau rát, ngứa ngáy và chảy máu ở vùng hậu môn. Nếu không được điều trị kịp thời và đúng cách, bệnh có thể trở nên nghiêm trọng, dẫn đến các biến chứng như sa búi trĩ hoặc nhiễm trùng. Để điều trị bệnh trĩ, ngoài việc thay đổi thói quen sinh hoạt và ăn uống lành mạnh, việc sử dụng thuốc đạn hậu môn có thể giúp giảm triệu chứng đau rát và viêm nhiễm. Tuy nhiên, trong những trường hợp nặng (trĩ độ 3, 4), bệnh nhân có thể cần đến các biện pháp can thiệp như phẫu thuật. Nếu bạn gặp bất kỳ triệu chứng nào của bệnh trĩ, hãy đến Phòng Khám Đa Khoa Olympia để được thăm khám và tư vấn điều trị. Phòng khám cung cấp các dịch vụ khám bệnh đa khoa, bao gồm điều trị bệnh trĩ, với đội ngũ bác sĩ giàu kinh nghiệm và cơ sở vật chất hiện đại. Liên hệ hotline: 0258 3561 818 hoặc 0833 790 707 để đặt lịch khám và nhận tư vấn chi tiết.
