Đặt lịch
Đau bụng vùng thượng vị thường xuyên, nôn không rõ nguyên nhân, nuốt nghẹn, nóng rát sau xương ức, hoặc sụt cân không giải thích được… là những “hồi chuông cảnh báo” từ hệ tiêu hóa. Nội soi dạ dày (nội soi tiêu hóa trên) hiện nay không chỉ dừng lại là một công cụ chẩn đoán thông thường, mà đã trở thành tiêu chuẩn vàng trong phòng ngừa và điều trị sớm các bệnh lý ác tính nhờ sự hỗ trợ của công nghệ hiện đại.
Lưu ý quan trọng trước khi nội soi: Người bệnh tuyệt đối không được ăn trong ít nhất 6 – 8 giờ và không uống các loại nước có màu ít nhất 2 – 4 giờ trước khi tiến hành thủ thuật để đảm bảo quan sát rõ niêm mạc và tránh nguy cơ sặc phổi.
Những Ai Cần Thực Hiện Nội Soi Dạ Dày?
Chỉ định nội soi dạ dày được chia làm hai nhóm chính: Nội soi chẩn đoán/cấp cứu (khi có triệu chứng) và Nội soi sàng lọc định kỳ (đối tượng nguy cơ cao).
Nhóm có triệu chứng lâm sàng:
Đau vùng thượng vị (trên rốn) kéo dài, ợ chua, ợ nóng dai dẳng.
Nôn hoặc buồn nôn không rõ nguyên nhân; nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen (dấu hiệu xuất huyết tiêu hóa).
Khó nuốt, nuốt đau hoặc có cảm giác vướng ở cổ họng.
Thiếu máu thiếu sắt không rõ nguyên nhân hoặc sụt cân nhanh chóng.
Nhóm sàng lọc định kỳ:
Y học hiện đại nhấn mạnh việc cá thể hóa nguy cơ. Tùy thuộc vào tình trạng cụ thể, tần suất nội soi định kỳ được khuyến cáo từ 1 đến 3 năm đối với các đối tượng:
Tiền sử tổn thương tiền ung thư: Người bị viêm teo niêm mạc dạ dày nặng, dị sản ruột (Gastric Intestinal Metaplasia – GIM), hoặc loạn sản.
Yếu tố gia đình: Có quan hệ huyết thống bậc 1 (bố mẹ, anh chị em) bị ung thư dạ dày hoặc hội chứng polyp di truyền.
Lối sống và tuổi tác: Người trên 40 tuổi (đặc biệt tại các vùng có tỷ lệ mắc bệnh cao như Đông Á), có thói quen hút thuốc lá, lạm dụng rượu bia, hoặc căng thẳng kéo dài.
Sử dụng thuốc dài ngày: Người có nguy cơ loét/xuất huyết cao do phải dùng thuốc chống đông, thuốc kháng tiểu cầu, hoặc thuốc giảm đau kháng viêm không steroid (NSAIDs).
Bước tiến công nghệ trong chẩn đoán ung thư sớm:
Ứng dụng Trí tuệ Nhân tạo (AI-assisted Endoscopy): Tính đến năm 2026, các hệ thống AI (như CADe và CADq) được tích hợp trực tiếp vào máy nội soi, hoạt động như một “mắt thần thứ hai” giúp bác sĩ phát hiện các tổn thương cực nhỏ (micro-lesions) hoặc các vùng dị sản ruột dễ bị bỏ sót, với độ chính xác tăng lên đáng kể.
Nội soi phóng đại kết hợp nhuộm màu ánh sáng (NBI/BLI): Công nghệ này cho phép phóng đại hình ảnh lên hàng trăm lần, quan sát rõ cấu trúc vi mạch máu và bề mặt niêm mạc, giúp chẩn đoán phân biệt khối u lành hay ác tính ngay trong lúc soi (giải phẫu bệnh tức thì qua hình ảnh) trước khi cần sinh thiết cắt tổn thương.
Can thiệp tối thiểu (ESD/EMR): Nếu phát hiện ung thư ở giai đoạn sớm (chỉ nằm ở lớp niêm mạc), bác sĩ có thể tiến hành cắt tách dưới niêm mạc qua nội soi (ESD). Người bệnh được chữa khỏi ung thư dạ dày hoàn toàn mà không cần phải phẫu thuật cắt bỏ dạ dày hay hóa trị.
Thời Gian Nội Soi Dạ Dày Khoảng Bao Lâu?
Toàn bộ quá trình nội soi chẩn đoán thông thường diễn ra rất nhanh chóng, chỉ khoảng 5 đến 10 phút.
Tuy nhiên, thời gian có thể kéo dài từ 20 đến 45 phút nếu bác sĩ cần thực hiện các kỹ thuật chuyên sâu hoặc thủ thuật can thiệp như:
Sinh thiết làm giải phẫu bệnh hoặc test HP (Helicobacter pylori).
Cắt polyp (Polypectomy).
Can thiệp cầm máu (tiêm xơ, kẹp clip, thắt tĩnh mạch thực quản).
Gắp dị vật đường tiêu hóa.
Hiện nay, phương pháp nội soi tiền mê (nội soi không đau) bằng các thuốc gây mê thế hệ mới (như Propofol truyền tĩnh mạch kiểm soát nồng độ) rất được ưa chuộng. Người bệnh sẽ “ngủ” một giấc ngắn, hoàn toàn không có cảm giác khó chịu, buồn nôn hay ám ảnh tâm lý, và tỉnh dậy ngay sau khi kết thúc thủ thuật mà không mệt mỏi.
Các Biến Chứng Có Thể Gặp Và Cách Phòng Ngừa
Nội soi dạ dày là một thủ thuật có độ an toàn rất cao, tuy nhiên y học luôn tồn tại những tỷ lệ rủi ro nhỏ:
Chảy máu (Tỷ lệ ~ 1/1000): Thường xảy ra sau khi làm sinh thiết hoặc cắt polyp. Đa phần là tổn thương nhỏ, có thể tự cầm hoặc được bác sĩ xử lý kẹp clip cầm máu ngay trong lúc nội soi.
Thủng cơ quan tiêu hóa (Tỷ lệ cực hiếm ~ 1/5000): Thường liên quan đến các ca bệnh có cấu trúc mô bị thực quản/dạ dày bị viêm loét quá nặng hoặc khi thực hiện các thủ thuật cắt tách phức tạp (ESD). Trường hợp này có thể cần can thiệp ngoại khoa.
Biến chứng hô hấp/tim mạch: Nguy cơ sặc phổi, giảm oxy máu hoặc rối loạn nhịp tim nhẹ chủ yếu xảy ra ở người cao tuổi, người có bệnh nền tim mạch, suy hô hấp nặng hoặc do không tuân thủ quy định nhịn ăn uống.
Yếu tố bỏ sót tổn thương: Thường do dạ dày còn sót thức ăn (do bệnh nhân không nhịn đủ giờ hoặc bị chứng chậm vơi dạ dày), hoặc do người bệnh kích thích, không hợp tác (đối với soi tươi không gây mê).
Khuyến cáo từ chuyên gia: Để đảm bảo an toàn tuyệt đối, người bệnh cần thông báo đầy đủ cho bác sĩ về tiền sử dị ứng thuốc, các bệnh lý mạn tính đang mắc và các thuốc đang sử dụng (đặc biệt là thuốc vận mạch, thuốc chống đông máu) trước khi tiến hành nội soi. Sau khi soi, nếu có các dấu hiệu như đau bụng dữ dội, sốt, nôn máu hoặc đi ngoài phân đen, cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất.
Tài Liệu Tham Khảo (References)
Sung, J. J., & Tan, J. (2025). Artificial Intelligence in Gastrointestinal Endoscopy: Current applications and future directions. The Lancet Gastroenterology & Hepatology, 10(2), 145-156.
ASGE Standards of Practice Committee. (2024). Guidelines for screening and surveillance of gastric cancer and precancerous lesions. Gastrointestinal Endoscopy, 99(4), 481-495.
European Society of Gastrointestinal Endoscopy (ESGE). (2025). Advanced imaging for detection and differentiation of colorectal and gastric neoplasia: Clinical Update. Endoscopy, 57(3), 210-222.
National Comprehensive Cancer Network (NCCN). (2026). NCCN Clinical Practice Guidelines in Oncology: Gastric Cancer (Version 1.2026). NCCN.org.
