Cảnh giác với cúm A H5: Triệu chứng, nguyên nhân, chẩn đoán và phòng ngừa

Cúm gia cầm là một bệnh truyền nhiễm gây ra bởi virus, có khả năng lây nhiễm từ gia cầm sang con người và các loài động vật khác. Dạng phổ biến nhất của cúm gia cầm là H5N1, một virus có thể gây tử vong ở gia cầm và có nguy cơ gây ảnh hưởng đến sức khỏe của con người. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, H5N1 được phát hiện lần đầu tiên ở người vào năm 1997 và đã gây ra tỷ lệ tử vong gần 60% ở những người mắc bệnh.

Những tên gọi khác của bệnh cúm A/H5:

• Cúm gia cầm (Avian influenza)
• Cúm H5N1
• Vi-rút cúm A/H5N1
• Cúm A(H5N1)
• Cúm H5
• Cúm A H5

Lưu ý:

• Tên gọi “cúm gia cầm” thường được sử dụng để chỉ bệnh cúm A/H5 ở động vật, trong khi “cúm A/H5” hoặc “cúm H5N1” thường được sử dụng để chỉ bệnh cúm A/H5 ở người.
• Việc sử dụng tên gọi chính xác có thể giúp nâng cao nhận thức và hiểu biết về bệnh cúm A/H5, cũng như giúp cho việc phòng ngừa và điều trị hiệu quả hơn.

Nguyên nhân gây ra cúm gia cầm

Mặc dù có nhiều loại virus gây ra cúm gia cầm, nhưng H5N1 là virus đầu tiên được xác định có khả năng lây sang con người, gây ra bệnh cúm gia cầm hay còn gọi là cúm chim. Nguyên nhân chính dẫn đến sự lan rộng của dịch bệnh này là do vấn đề liên quan đến quản lý và xử lý gia cầm nhiễm bệnh không được thực hiện đúng cách.

Cúm gia cầm lây sang con người như thế nào?

Virus H5N1 thường có vật chủ chính là chim hoang dã, đặc biệt là vịt trời, cùng với gia cầm như vịt, gà tây, gà, ngan, ngỗng. Bệnh có thể lây truyền qua tiếp xúc với phân của chim hoặc gia cầm bị nhiễm bệnh, hoặc qua dịch tiết từ mũi, miệng hoặc mắt của chúng. Các khu chợ hoặc điểm bán trứng và gia cầm thiếu vệ sinh có thể là nơi lây nhiễm và truyền bệnh sang cộng đồng.

Thịt và trứng từ những con chim hoặc gia cầm nhiễm bệnh, nếu chưa được nấu chín hoàn toàn, cũng có thể truyền nhiễm virus cúm gia cầm. Do đó, việc nấu chín hoàn toàn thịt gia cầm ở nhiệt độ 74 độ C hoặc cao hơn, và chín đến khi lòng đỏ và lòng trắng của trứng đều chín là cần thiết để đảm bảo an toàn.

Có phải cúm gia cầm có khả năng lây từ người sang người không?

Hiện tại, virus cúm gia cầm chưa có khả năng lây từ người sang người. Tuy nhiên, các chuyên gia đang lo ngại về nguy cơ virus H5N1 có thể đột biến và trở thành mối đe dọa đại dịch cho con người.

Triệu chứng của Cúm Gia Cầm và Khi nào cần đi khám bác sĩ

Cúm gia cầm có thể dẫn đến một loạt triệu chứng, thường xuất hiện trong vòng hai đến bảy ngày sau khi nhiễm bệnh, tùy thuộc vào loại virus gây ra. Phần lớn các trường hợp, triệu chứng của cúm gia cầm tương tự như cúm thông thường, bao gồm:

• Ho: Một trong những triệu chứng ban đầu của cúm gia cầm.
• Sốt: Sốt cao có thể xuất hiện đột ngột và kéo dài.
• Viêm họng: Đau hoặc khó chịu khi nuốt.
• Đau cơ: Cảm giác đau nhức trong cơ thể.
• Đau đầu: Triệu chứng này có thể xuất hiện cùng với các triệu chứng khác.
• Khó thở: Đây là triệu chứng nghiêm trọng, cần được chú ý đặc biệt.

Ngoài ra, một số người cũng có thể trải qua các triệu chứng như buồn nôn, nôn mửa, hoặc tiêu chảy. Trong một số trường hợp, viêm kết mạc (nhiễm trùng mắt) có thể là dấu hiệu duy nhất của bệnh.

Giai đoạn của triệu chứng:

1. Giai đoạn ủ bệnh: Kéo dài từ 2 đến 5 ngày sau tiếp xúc với virus cúm gia cầm. Trong giai đoạn này, virus tiềm ẩn trong cơ thể chưa phát triển triệu chứng rõ ràng.
2. Giai đoạn khởi phát: Bệnh nhân bắt đầu có các triệu chứng như sốt cao, đau nhức, mệt mỏi, và chán ăn. Đây là dấu hiệu báo trước cho việc bệnh sắp bùng phát dữ dội.
3. Giai đoạn toàn phát: Triệu chứng phát ra hoàn toàn trong thời gian ủ bệnh và khởi phát. Bệnh nhân có thể gặp phải sốt cao kéo dài, ho, khó thở, và đau nhức toàn thân.

Khi nào cần đi khám bác sĩ?

Bạn nên gặp bác sĩ ngay lập tức nếu bạn có bất kỳ triệu chứng nào của cúm gia cầm và gần đây đã tiếp xúc với gia cầm hoặc sống hoặc du lịch đến các khu vực có dịch bệnh. Việc đi khám bác sĩ sớm giúp định giái đoạn bệnh và triển khai phương pháp điều trị kịp thời, giúp ngăn chặn sự lây lan của bệnh.

Chẩn đoán

Xét nghiệm bệnh phẩm

Để chẩn đoán cúm gia cầm, việc lấy mẫu chất lỏng từ mũi hoặc cổ họng của người bệnh là cần thiết để kiểm tra xem mẫu này có chứa virus cúm gia cầm hay không. Việc này thường được thực hiện trong vài ngày đầu tiên sau khi các triệu chứng xuất hiện.

Trung tâm Dự phòng và Kiểm soát bệnh tật Hoa Kỳ (U.S. CDC) đã chấp thuận một bộ xét nghiệm đặc biệt để xác định virus cúm gia cầm, có tên là influenza A/H5 (Asian lineage) virus real-time RT-PCR primer and probe set. Với bộ xét nghiệm này, kết quả sơ bộ có thể được biết trong khoảng bốn giờ.

Chẩn đoán hình ảnh

Chụp X-quang có thể được sử dụng để đánh giá tình trạng phổi và hỗ trợ trong việc đưa ra chẩn đoán và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp cho các triệu chứng hiện có của người bệnh.

Lưu ý: Không thể chẩn đoán cúm gia cầm chỉ dựa trên các triệu chứng. Để xác định virus cúm gia cầm, các xét nghiệm bệnh phẩm dịch mũi và cổ họng cùng với chẩn đoán hình ảnh bằng X-quang là cần thiết. Thông tin từ các xét nghiệm này sẽ giúp bác sĩ đưa ra đánh giá chính xác và xác định phương pháp điều trị phù hợp.

Điều trị

Hiện nay, nhiều loại virus cúm đã phát triển sự kháng với một số loại thuốc chống virus như amantadine và rimantadine (Flumadine). Do đó, các quan chức y tế khuyến cáo sử dụng oseltamivir (Tamiflu) hoặc zanamivir (Relenza) nếu oseltamivir không mang lại hiệu quả. Những loại thuốc này cần được sử dụng ngay trong vòng hai ngày sau khi xuất hiện các triệu chứng đầu tiên.

Người thân hoặc những người khác đã tiếp xúc gần gũi với người bệnh cũng có thể được kê đơn thuốc kháng virus để phòng ngừa bệnh, ngay cả khi họ không có triệu chứng.

Người bệnh thường sẽ được đặt tại phòng bệnh cách ly và bác sĩ có thể cần sử dụng máy thở nếu tình trạng nhiễm trùng của họ nặng.

Cách điều trị cúm gia cầm trên người:

1. Điều trị chống suy hô hấp:
   • Làm thông đường thở.
   • Hút sạch đờm và dãi trong họng.
   • Khí quản bệnh nhân nếu cần thiết.
   • Đặt nội khí quản.
   • Cho thở oxy nếu cần.
   • Vỗ rung lồng ngực để hỗ trợ thông khí.
   • Kích thích bệnh nhân ho và khạc đờm ra ngoài.
2. Điều trị chống sốc:
   • Điều chỉnh rối loạn nước và điện giải bằng cách đảm bảo cung cấp lượng dịch 70-80% nhu cầu sinh lý.
   • Sử dụng các loại dịch truyền như ringer lactat 5%, glucose 5%, natri clorid 0,9%,…
   • Hạ sốt và giảm bạch cầu hạt nếu cần.
   • Chăm sóc nâng cao thể trạng để hỗ trợ quá trình phục hồi sức khỏe sau giai đoạn cấp cứu.
3. Theo dõi tình hình bệnh nhân:
   • Quan sát và theo dõi tình trạng của bệnh nhân trong suốt quá trình điều trị để có thể điều chỉnh phương pháp điều trị khi cần thiết.

Phòng tránh bệnh cúm gia cầm trên người

• Thường xuyên vệ sinh môi trường như tẩy uế chuồng trại nuôi gia cầm mắc dịch, phun thuốc cloramin B xung quanh khu vực nhà ở, thậm chí trong từng gia đình.
• Vệ sinh cá nhân sạch sẽ: Rửa mặt, mũi, chân tay ít nhất 2-3 lần/ngày. Sử dụng các loại thuốc sát khuẩn đường hô hấp trên để nhỏ mũi và súc họng hàng ngày.
• Ăn uống đảm bảo vệ sinh: Không ăn tiết canh hoặc thịt các loại gia cầm ốm, bệnh hoặc nghi mắc bệnh.
• Hạn chế tiếp xúc với nguồn bệnh: Khi tiếp xúc với nguồn bệnh, phải trang bị bảo hộ gồm mặt nạ, áo choàng, găng tay, mũ… sản xuất theo tiêu chuẩn kỹ thuật đảm bảo ngăn ngừa virus xâm nhập.
• Gia đình trong vùng dịch hoặc có người thân nhiễm cúm gia cầm cũng cần vệ sinh nhà cửa. Đồ dùng bệnh nhân phải được ngâm dung dịch tẩy trùng 20 phút, sau đó giặt sạch và phơi khô.
• Đến bệnh viện ngay để khám và điều trị khi có các biểu hiện nghi bị bệnh như: sốt cao, đau đầu, đau cơ, đau họng, chảy nước mắt, nước mũi, ho,…
• Vệ sinh môi trường chăn nuôi thường xuyên.

Câu hỏi thường gặp về cúm gia cầm

1. Bệnh cúm gia cầm là gì?
   • Trả lời: Bệnh cúm gia cầm là một bệnh truyền nhiễm do virus cúm, có thể lây từ gia cầm sang con người và gây ra các triệu chứng tương tự như cúm thông thường.
2. Bệnh cúm gia cầm có nguy hiểm không?
   • Trả lời: Cúm gia cầm có thể gây ra các biến chứng nghiêm trọng như viêm phổi và thậm chí gây tử vong, đặc biệt là đối với nhóm người yếu hơn như trẻ em, người già và những người có hệ miễn dịch suy yếu.
3. Virus cúm gia cầm lây nhiễm như thế nào?
   • Trả lời: Virus cúm gia cầm thường lây qua tiếp xúc với phân hoặc dịch tiết của gia cầm bị nhiễm bệnh, hoặc thông qua tiếp xúc trực tiếp với người bệnh hoặc động vật khác đang mang virus.
4. Có cách nào để phòng tránh bệnh cúm gia cầm không?
   • Trả lời: Cách phòng tránh bệnh cúm gia cầm bao gồm vệ sinh cá nhân sạch sẽ, hạn chế tiếp xúc với gia cầm bị bệnh, và tuân thủ các biện pháp vệ sinh môi trường.
5. Triệu chứng chính của cúm gia cầm là gì?
   • Trả lời: Triệu chứng của cúm gia cầm thường bao gồm sốt, ho, đau đầu, đau cơ, khó thở và viêm họng.
6. Làm thế nào để chẩn đoán bệnh cúm gia cầm?
   • Trả lời: Chẩn đoán bệnh cúm gia cầm thường được thực hiện thông qua xét nghiệm bệnh phẩm từ mũi hoặc cổ họng để kiểm tra có chứa virus cúm hay không.
7. Thuốc điều trị cúm gia cầm là gì?
   • Trả lời: Các loại thuốc thường được sử dụng để điều trị cúm gia cầm bao gồm oseltamivir (Tamiflu) hoặc zanamivir (Relenza).
8. Có cách nào để phòng tránh cúm gia cầm khi tiếp xúc với gia cầm không?
   • Trả lời: Khi tiếp xúc với gia cầm, nên đảm bảo sử dụng bảo hộ như mặt nạ, áo choàng, găng tay và mũ để ngăn ngừa virus xâm nhập.
9. Ai nên được tiêm phòng chống cúm gia cầm?
   • Trả lời: Người nên được tiêm phòng chống cúm gia cầm bao gồm những người sống hoặc làm việc trong môi trường có nguy cơ tiếp xúc với gia cầm hoặc người bệnh cúm.
10. Làm thế nào để chăm sóc người bệnh cúm gia cầm tại nhà?
    • Trả lời: Chăm sóc người bệnh cúm gia cầm tại nhà bao gồm đảm bảo cung cấp lượng nước đủ, nghỉ ngơi đầy đủ và đảm bảo vệ sinh cá nhân sạch sẽ.
11. Có cách nào để ngăn chặn lây nhiễm cúm gia cầm trong gia đình không?
    • Trả lời: Đối với gia đình có người bệnh cúm gia cầm, cần thực hiện vệ sinh môi trường và đồ dùng cá nhân của bệnh nhân một cách cẩn thận để ngăn chặn lây nhiễm.
12. Thời gian ủ bệnh cúm gia cầm là bao lâu?
    • Trả lời: Thời gian ủ bệnh cúm gia cầm thường kéo dài từ 2 đến 5 ngày sau khi tiếp xúc với nguồn bệnh